Trường Đại học Bạc Liêu với việc góp phần xây dựng phong cách người Bạc Liêu

Bạc Liêu đi lên từ văn hóa là quan điểm chỉ đạo mang tầm chiến lược đối với sự phát triển của Bạc Liêu trong tương lai gần mà đồng chí Võ Văn Dũng, Bí thư Tỉnh ủy đã nhiều lần đề cập đến.

Đại học Bạc Liêu ký kết hợp tác toàn diện với trường Đại học Nông Lâm TP. HCM. Ảnh: C.K

Trên cơ sở đánh giá được tiềm năng văn hóa quý giá của tỉnh nhà, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy đã xác định, trong tình hình “Bạc Liêu tiềm năng kinh tế không hơn ai, điều kiện mọi mặt vẫn thua người”, thì việc “dựa vào văn hóa để tăng trưởng kinh tế”, “chính là cách đi lên khả thi nhất trong điều kiện cụ thể hiện nay ở Bạc Liêu chúng ta”.

Và với quan điểm này sẽ là hướng đi đúng đắn giúp tháo gỡ những khó khăn vướng mắc trong công tác đẩy mạnh sự phát triển của du lịch Bạc Liêu, xây dựng Bạc Liêu trở thành “Điểm sáng du lịch”, tạo điều kiện để phát triển kinh tế - xã hội một cách toàn diện.

Theo đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, chúng ta phải dựa vào thế mạnh văn hóa để làm du lịch, phát triển kinh tế du lịch, đây chính là yếu tố mấu chốt để đưa nền kinh tế Bạc Liêu đi lên. Mà du lịch của chúng ta chỉ phát triển khi chúng ta đáp ứng được nhu cầu của du khách, và theo đồng chí, du khách thích đến “Nơi nào đặc biệt, có những nét riêng đặc sắc, có sự hấp dẫn mời gọi, con người thân thiện, cởi mở”.

Nói như vậy, có nghĩa là phong cách người Bạc Liêu có ảnh hưởng rất lớn đến sự thành công của việc phát triển kinh tế du lịch của tỉnh nhà, bởi dù cho chúng ta có phát huy và xây dựng được nhiều sản phẩm du lịch độc đáo mà người Bạc Liêu không có phong cách đẹp, không thân thiện, cởi mở, không văn minh, lịch thiệp, thì mức độ hài lòng của du khách khi đến với Bạc Liêu sẽ bị giảm xuống đáng kể, và điều đó sẽ tác động trực tiếp hiệu quả kinh tế của Bạc Liêu. Vậy, làm thế nào để xây dựng phong cách người Bạc Liêu hiếu khách, văn minh, lịch thiệp?

Chúng tôi cho rằng, đây là một vấn đề lớn, để thực hiện thành công thì cần phải có sự chung tay góp sức của các ngành, các cấp khác nhau. Riêng đối với Đại học Bạc Liêu (ĐHBL), kể từ khi thành lập trường đến nay, bên cạnh việc chú trọng đổi mới công tác quản lý để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu xã hội, chúng tôi đã luôn luôn quan tâm thực hiện việc giáo dục lý tưởng đạo đức cách mạng trong cán bộ, giảng viên, sinh viên, đặc biệt quan tâm xây dựng và phát triển những “nhân cách văn hóa”. Và chúng tôi nghĩ rằng, việc xây dựng những nhân cách văn hóa mà chúng tôi đã và đang thực hiện sẽ góp một phần không nhỏ trong việc xây dựng phong cách người Bạc Liêu hiếu khách, văn minh, lịch thiệp.

Trong bài viết này, chúng tôi xin chia sẻ đôi điều về việc xây dựng nhân cách văn hóa trong nhà trường, trên cơ sở đó có một số trao đổi về việc xây dựng phong cách người Bạc Liêu, nhất là trên lĩnh vực du lịch.

Theo Nguyễn Quang Uẩn (Tâm lý học đại cương, NXB Đại học Sư phạm, 2004): Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của con người. Nhân cách là sự tổng hòa không phải các đặc điểm cá thể của con người mà chỉ là những đặc điểm quy định con người như là một thành viên của xã hội, nói lên bộ mặt tâm lý - xã hội, giá trị và cốt cách làm người của mỗi cá nhân. Nói một cách tổng quát, nhân cách là tổ hợp những đặc điểm của cá nhân, nó quy định hành vi xã hội và giá trị xã hội của con người đó. Theo đó, trong phạm vi bài viết này, chúng tôi hiểu, nhân cách văn hóa tức là cách làm người có văn hóa, cách sống đẹp, có giá trị, được xã hội đánh giá đúng.

Hiện nay, trong thời hội nhập, khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão, nếu không muốn bị tụt hậu, con người buộc phải chạy đua tốc lực với thời gian, phải học rất nhiều thứ, từ cấp thấp nhất đến cấp cao nhất. Thế nhưng, như một nghịch lý, người ta học thật nhiều, kiến thức cao, nhưng nhân cách, đạo đức ở một bộ phận người lại đang có chiều hướng đi xuống một cách đáng buồn, thậm chí đáng báo động. Điều đó có lẽ phần nhiều là do người ta được học rất nhiều kiến thức khoa học, nhưng bài học đạo đức, bài học làm người lại không mấy khi được chú trọng. Là những người làm công tác giáo dục và đào tạo, chúng ta không thể không nghĩ đến điều này. Vì vậy, việc tạo dựng nền tảng đạo đức, xây dựng những nhân cách văn hóa, đào tạo những con người có trí, có dũng, có nhân, là một việc làm vô cùng cần thiết. Bởi tiến hành giáo dục trước hết và cuối cùng là nhằm phát triển con người, hình thành ở mỗi con người nhân cách văn hóa. Ở ĐHBL, đối tượng để xây dựng, hình thành, phát triển nhân cách văn hóa không chỉ riêng đối với sinh viên, mà còn bao gồm cả người quản lý, cán bộ, giảng viên. Bởi chúng tôi muốn tạo nên sự tương tác đồng bộ, nhất quán, để hễ bất kỳ ai đến với ĐHBL, từ những đối tác quan trọng nhất, đến những người dân bình thường nhất, cũng đều được sống trong một môi trường văn hóa, thân thiện.

Bên cạnh đó, trong điều kiện thực hiện quan điểm chỉ đạo của Tỉnh ủy nói chung và đồng chí Bí thư Tỉnh ủy nói riêng về việc phát huy tiềm lực văn hóa của Bạc Liêu, tạo đòn bẩy để “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa”, thì việc xây dựng những nhân cách văn hóa, tạo một môi trường học tập thân thiện, văn hóa, lại càng có ý nghĩa hơn. Theo cách này, sinh viên khi ra trường sẽ đáp ứng được nhu cầu xã hội, trở thành lực lượng hoạt động trong các ban ngành, đoàn thể ở Bạc Liêu, kể cả góp phần phục vụ cho du lịch Bạc Liêu, tạo sự lan tỏa tốt trong xã hội, góp phần cùng Bạc Liêu phát triển kinh tế bền vững bắt đầu từ thương hiệu “Điểm hẹn văn hóa”.

Sinh viên Đại học Bạc Liêu tham gia làm tình nguyện viên tại Giải Quần vợt quốc tế trẻ Bạc Liêu - Cúp ITF 2011. Ảnh: C.K

Trường ĐHBL đặc biệt quan tâm xây dựng, phát triển nhân cách văn hóa của con người trên hai phương diện: Sự phát triển về tâm lý và sự phát triển về phương diện xã hội. Hai phương diện này được cụ thể hóa trong một số nội dung sau: Nội dung đầu tiên là “nâng cao văn hóa công sở”. Với nhà quản lý, cán bộ, giảng viên, phải đặc biệt chú trọng việc nâng cao văn hóa công sở. Đây là vấn đề được bàn luận rất nhiều, dễ nói nhưng không dễ thực hiện. Văn hóa công sở chủ yếu được thể hiện ở cách trang phục trang nhã, lịch thiệp, phù hợp với môi trường, tính chất công việc; thể hiện ở phong cách làm việc chuyên nghiệp, nhanh gọn; thể hiện ở lời nói, thái độ hòa nhã, thân thiện.

Với đối tượng sinh viên, chúng tôi giáo dục nâng cao văn hóa học đường, cụ thể ở một số nội dung sau: Giáo dục văn hóa giao tiếp, văn hóa ứng xử; Giáo dục những giá trị đạo đức truyền thống; Giáo dục nhân sinh quan, thế giới quan đúng đắn; Giáo dục ước mơ, hoài bão, lý tưởng sống. Đặc biệt, nhà trường đã tập trung giáo dục văn hóa địa phương cho sinh viên. Là một trường đại học địa phương, đa số sinh viên là người ở Bạc Liêu và các tỉnh lân cận, do đó sinh viên cần được trang bị kiến thức về văn hóa địa phương, nhất là văn hóa Bạc Liêu, đó cũng là điều kiện cần để các em công tác tốt sau khi ra trường. Không phải ngẫu nhiên mà Bạc Liêu chọn cây đờn kìm và bản “Dạ cổ hoài lang” làm biểu tượng văn hóa của Bạc Liêu, mà bởi vì Bạc Liêu vốn là “chiếc nôi” lớn của nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ, là xứ sở của bản “Dạ cổ hoài lang” bất hủ mà ai một lần nghe qua cũng thấy tâm tư mình xao động, bởi những lời ca tiếng hát ấy thấm đẫm một tinh thần nhân văn cao đẹp. Đây còn là nơi nổi danh với những giai thoại về Công tử Bạc Liêu, là nơi có những Yên Lang, Trọng Nguyễn - những soạn giả cải lương mà đâu đâu cũng nghe danh biết tiếng. Đây còn là vùng đất hai lần giành chính quyền từ tay giặc mà không nổ súng, là nơi có lịch sử đấu tranh cách mạng hào hùng, đậm tính nhân văn… Do đó, là một trường đại học địa phương, chúng tôi đã sớm xác định việc giáo dục văn hóa địa phương, giúp sinh viên hiểu nhiều về những danh lam thắng cảnh, những di tích lịch sử, những chiến công hào hùng… nghĩa là giáo dục truyền thống lịch sử - văn hóa của tỉnh nhà, để khi hòa nhập xã hội, sinh viên đủ kiến thức để phục vụ trực tiếp cho sự phát triển của tỉnh nhà, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch. Và cũng nhờ vậy mà trong nhiều lần tham gia làm tình nguyện viên cho những sự kiện văn hóa, thể thao do Bạc Liêu đăng cai tổ chức như: Giải Quần vợt quốc tế trẻ Bạc Liêu - Cúp ITF 2011, Giải quần vợt quốc tế Men’s Futures Bạc Liêu… thì sinh viên của ĐHBL đã rất tự tin khi giới thiệu cho bạn bè trong nước và quốc tế biết, hiểu về vùng đất và con người Bạc Liêu, trên cơ sở đó góp phần làm tăng tình cảm thân thiện, hữu nghị giữa bạn bè trong nước và quốc tế đối với Bạc Liêu… Đó là những nội dung cốt yếu mà ĐHBL đã và đang thực hiện để xây dựng những nhân cách văn hóa trong nhà trường.

Ngoài ra, trường đã và đang thực hiện kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, đáp ứng nguồn nhân lực có trình độ cao phục vụ trực tiếp cho việc phát triển ngành “công nghiệp không khói” của tỉnh. Cụ thể, chúng tôi đã mở và tiến hành tuyển sinh các chuyên ngành như: Tiếng Việt và Văn hóa Việt Nam, Việt Nam học (chuyên ngành Hướng dẫn du lịch); Đồng thời, đã tiến hành đưa cán bộ, giảng viên đi đào tạo ở bậc Thạc sĩ, Tiến sĩ, ở các chuyên ngành như Việt Nam học, Văn hóa học; Song song đó, trường cũng đang trong giai đoạn hoàn chỉnh kế hoạch để thành lập khoa Văn hóa - Du lịch. Với những kết quả đã có cộng với sự chuẩn bị đó, chúng tôi tin tưởng và hy vọng rằng, ĐHBL sẽ góp phần đáng kể trong việc đẩy mạnh sự phát triển kinh tế du lịch của Bạc Liêu trong thời gian tới.

Trở lại với vấn đề xây dựng phong cách người Bạc Liêu, như trên đã nói, phong cách người Bạc Liêu sẽ có tác động rất lớn đối với hiệu quả của việc phát triển kinh tế du lịch của Bạc Liêu. Như đồng chí Bí thư Tỉnh ủy đã nói: “Phải tạo dựng và phát huy sự thân thiện, chân tình giữa những người dân với nhau và với khách du lịch, với bạn bè trong nước và ngoài nước”. Nghĩa là, sức hút từ phía con người là một trong những điểm nhấn quan trọng, trước tiên để mời mọc du khách, mời gọi sự hợp tác, đầu tư, tạo điều kiện để phát triển kinh tế. Với người dân Bạc Liêu, để xây dựng phong cách hiếu khách, văn minh, lịch thiệp, sao cho trở thành phong cách đặc thù, “rất Bạc Liêu”, góp phần tạo một điểm nhấn trong bức chân dung văn hóa của vùng đất Bạc Liêu, thiết nghĩ cần chú ý một số vấn đề sau:

Sinh viên Đại học Bạc Liêu tham quan mô hình trường Đại học Bạc Liêu.

Tỉnh đang tập trung phát triển kinh tế du lịch, vì vậy, trước tiên phải xây dựng phong cách người Bạc Liêu cho nhóm đối tượng có liên quan trực tiếp đến du lịch Bạc Liêu. Nhóm đối tượng này bao gồm cán bộ, công chức làm việc ở các sở, ban ngành có liên quan; Những người làm việc ở các công ty du lịch, nhà hàng, khách sạn và những cá nhân kinh doanh nhỏ, lẻ ở những địa điểm du lịch…

Đối với các cán bộ, công chức, những người làm việc trong tổ chức nhà hàng, khách sạn, thì việc xây dựng phong cách đẹp có phần dễ dàng hơn, bởi họ có trình độ tri thức, được giáo dục - đào tạo một cách bài bản, được tác động, quản lý thường xuyên của tổ chức, nên việc xây dựng, phát huy phong cách đẹp sẽ nhanh chóng có được kết quả. Do đó, cần chú trọng nhiều hơn đến đối tượng là những cá nhân kinh doanh nhỏ, lẻ xung quanh những khu vực du lịch. Việc xây dựng phong cách hiếu khách, văn minh, lịch thiệp cho các đối tượng này là một vấn đề nan giải. Đặc biệt, đây lại chính là hình ảnh thường xuyên tác động đến du khách, hình thành cái nhìn của du khách về người Bạc Liêu, ảnh hưởng trực tiếp đến thương hiệu “Điểm hẹn văn hóa” của Bạc Liêu, vì vậy, chúng tôi nghĩ rằng trong công tác xây dựng phong cách người Bạc Liêu ở giai đoạn đầu cần quan tâm đặc biệt đến đối tượng này.

Sau khi đã xác định được đối tượng cần quan tâm xây dựng phong cách, cần tìm hiểu, nắm rõ đặc điểm của đối tượng, ta chỉ giáo dục được đối tượng khi hiểu rõ về họ, cụ thể là cần tìm hiểu một số vấn đề như: Thành phần dân tộc, trình độ học vấn, nguồn gốc xuất thân… những điều này sẽ được biết qua những cuộc điều tra bằng phương pháp xã hội học, những thông số thu được sẽ cho ta một cái nhìn khá toàn diện về đối tượng, trên cơ sở đó đề ra những biện pháp giáo dục khác nhau phù hợp với từng loại đối tượng.

Cũng cần nói thêm, chúng ta phải đặc biệt chú ý đến đặc điểm tâm lý, tính cách của đối tượng, phải lưu ý đến đặc tính người Nam bộ. Con người mỗi vùng, miền do sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau nên luôn có những đặc tính khác nhau, ta phải dựa vào những đặc tính đó để phát huy đúng những điểm mạnh và hạn chế những yếu kém, đồng thời xây dựng, hình thành những thuộc tính mới phù hợp với nhu cầu phát triển của địa phương, của xã hội.

Sinh viên Đại học Bạc Liêu tham gia trò chơi dân gian trong ngày hội thanh niên do Tỉnh đoàn tổ chức. Ảnh: C.K

Với người phương Nam, muốn tác động, giáo dục tốt, ta cần lưu ý, bên cạnh những nét đẹp trong tính cách như: phóng khoáng, hào hiệp, nghĩa tình…, thì còn đó những biểu hiện chưa đẹp, những nét tính cách làm ảnh hưởng đến sự phát triển chung. Trong đó, có lẽ ta nên lưu tâm nhiều hơn đến đặc tính “ngang tàng” vốn dĩ đã có từ thời cha ông đi mở đất. Từ thuở “mang gươm đi mở cõi” họ đã dọc ngang chinh phục vùng đất mới với tinh thần “Chọc trời khuấy nước mặc dầu; Dọc ngang nào biết trên đầu có ai”, đây vốn cũng là một nét đẹp trong tính cách phương Nam, nhưng theo thời gian, do sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau nên những biểu hiện của tính “ngang tàng” càng ngày càng diễn biến theo chiều hướng không tốt. Do đó khi tác động, giáo dục con người phương Nam thì bên cạnh những luật lệ, những biện pháp chế tài, ta cần lưu ý đến việc thực hiện những phương thức mềm dẻo, tránh để cho họ cảm giác bị ràng buộc, bị bắt buộc phải làm theo, hãy cho họ cảm giác được tôn trọng, tự nguyện làm theo.

Phong cách văn minh, lịch thiệp, suy cho cùng đều được biểu hiện trong quá trình giao tiếp giữa người với người, do đó cần quan tâm thực hiện mấy điều sau đây: Thứ nhất, phải chỉ cho người dân thấy được lợi ích của việc ứng xử văn hóa. Ứng xử văn hóa sẽ mang lại cho họ lợi ích thiết thực từ đời sống vật chất đến đời sống tinh thần. Bởi khi họ ứng xử văn minh, lịch thiệp thì sẽ hấp dẫn du khách, công việc kinh doanh của họ vì thế được thuận lợi, đời sống mọi mặt của họ cũng được nâng cao; Thứ hai, phải hướng dẫn cho họ về văn hóa kinh doanh, vì phong cách của họ được thể hiện rõ qua cách họ kinh doanh. Đặc biệt là với những cá nhân kinh doanh nhỏ, lẻ, thường họ chỉ kinh doanh tự phát theo hiểu biết của bản thân, của gia đình, trình độ học vấn lại thường không cao, do đó với đối tượng này, nếu được trang bị những kiến thức nền về văn hóa kinh doanh như về uy tín, chất lượng, thiện chí… thì việc kinh doanh của họ sẽ dễ đạt hiệu quả cao, người đến Bạc Liêu khi tiếp xúc và sử dụng những sản phẩm, dịch vụ của họ sẽ cảm thấy hài lòng, và du lịch Bạc Liêu vì vậy cũng sẽ tiến triển tốt.

Và điều cuối cùng, đó là ta cũng có thể thực hiện việc giáo dục phong cách người Bạc Liêu qua những tấm gương, mà đó phải là những tấm gương người thật việc thật, những tấm gương gần gũi, dễ thấy, xung quanh họ, bên cạnh họ. Ta có thể chọn những cá nhân có phong thái giao tiếp tốt, rồi tiến hành tác động, xây dựng thêm ở họ phong cách văn minh, lịch thiệp, và chính họ sẽ tạo sự tác động lan tỏa đến những người xung quanh, khi người ta thấy họ thành công, người ta sẽ làm theo, dần dần, khi sự lan tỏa rộng ra, ta sẽ có được những không gian văn hóa đẹp, với những nhân cách đẹp, đáp ứng nhu cầu phát triển của du lịch Bạc Liêu.

Tóm lại, như đồng chí Bí thư Tỉnh ủy đã nói: “Người Bạc Liêu có tư duy khoáng đạt, thích giao lưu tìm bạn bè. Người Bạc Liêu phóng khoáng, hào hiệp, nghĩa tình… nhân hậu, khoan dung”, thì chúng tôi nghĩ rằng, đó là những tố chất tốt, là thuận lợi quan trọng để ta trên cái nền đó tiến hành việc xây dựng phong cách người Bạc Liêu một cách hiệu quả, bền vững.

Riêng với ĐHBL, hòa cùng xu thế phát triển chung của tỉnh nhà, chúng tôi sẽ luôn quan tâm xây dựng một môi trường văn hóa, tạo điều kiện để con người được đào luyện, để bước vào môi trường văn hóa này, thì khi trở ra, những nhân cách văn hóa này khi sống và làm việc ngoài xã hội, đến lượt mình sẽ tác động, xây dựng những nhân cách văn hóa khác, nghĩa là tạo một sự lan tỏa mạnh mẽ, có lợi cho quá trình phát triển, “đi lên từ văn hóa” của Bạc Liêu nói riêng, của cả xã hội nói chung.

TS. Đào Hoàng Nam (Hiệu trưởng trường Đại học Bạc Liêu)