Về Phước Long nghe đờn ca tài tử...

Năm 2007, đoàn nghệ nhân, tài tử huyện Phước Long đã vinh dự đại diện giới đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ của Việt Nam biểu diễn tại Lễ hội đời sống dân gian Smithsonian tổ chức ở thủ đô Washington (Mỹ). Sự tuyển chọn ấy minh chứng rằng Phước Long là một mảnh đất trù phú đã “dưỡng nuôi” nhiều nghệ nhân tài tử làm nguồn lực cho phong trào ĐCTT chung của cả tỉnh…

Cách đây hơn 50 năm, ở một ấp vùng sâu thuộc xã Phong Thạnh Tây A có hai người bạn (Đặng Văn Nem và Phạm Song Mỹ) cùng sở thích đờn ca. Mối quan hệ giữa họ ngày càng khắng khít hơn khi cả hai gia đình kết thông gia. Để rồi sau đó, hai gia đình này lại tiếp tục “đào tạo” ra hai nghệ nhân có tiếng ở Bạc Liêu: Đặng Thanh Sử - chuyên chơi đờn tranh và Phạm Văn Loan - chuyên về đờn kìm. Ban đầu, cặp đôi anh rể - em vợ này chỉ chơi đờn ca ở xóm ấp vào các dịp đám tiệc, tết nhứt; sau đó hai người cùng tham gia câu lạc bộ (CLB) ĐCTT cấp xã, rồi cấp huyện. Mốc thời gian đánh dấu sự “trưởng thành” của cả hai là năm 2001, khi lần đầu tiên tham gia Liên hoan ĐCTT cấp tỉnh (dù chỉ đoạt giải khuyến khích). Kể từ đó, giới đờn ca bắt đầu biết đến tên tuổi của cặp đôi đờn tranh - đờn kìm này. Không hổ danh là con em xứ ĐCTT Phước Long, ngón nghề của các anh ngày một điêu luyện hơn. Hiện anh Loan và anh Sử là thành viên của CLB ĐCTT TP. Bạc Liêu, riêng anh Loan là Phó Chủ nhiệm CLB. Cùng với Ba Toại, Hoa Gương, Minh Khương, họ là 5 đại biểu được vinh dự tham gia biểu diễn tại Lễ hội đời sống dân gian Smithsonian tổ chức ở thủ đô Washington (Mỹ) năm 2007…

Buổi sinh hoạt ĐCTT ở gia đình ông Mai Chí Thành. Ảnh: C.T

Về Phước Long để tìm những tên tuổi nghệ nhân, tài tử mới thấy rằng quả không quá lời khi cho rằng đây là vùng đất “chiếc nôi” của ĐCTT Bạc Liêu. Có thể kể ra những tên tuổi thuộc hàng “tiền bối” như Sáu Nem, Tư Ri, Út Huề, Sáu Mai, Hai Thành… Họ là những lớp người đi trước đã có công gầy dựng phong trào và truyền “lửa” cho thế hệ sau nối gót. “Con đường” để nghiệp đờn ca ở Phước Long được tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác cũng giống như con đường nối nghiệp của nhiều lớp nghệ nhân, tài tử ở Bạc Liêu nói chung. Tất cả bắt nguồn từ tình yêu nghệ thuật bản sắc của quê hương xứ sở mình, bởi có người tuy được sinh ra trong một gia đình không ai biết đờn, ca, nhưng khi nghe qua một bản nhạc tài tử hay nhìn từng ngón tay nắn phím so dây cất lên những thanh âm mê hoặc tâm hồn, vậy là mê, rồi tầm sư học đờn, học ca! Có thể kể ra như anh thợ hồ Nguyễn Quốc Hưng - Phó Chủ nhiệm CLB ĐCTT huyện, anh Lê Tấn Hoạch - bác sĩ, rồi có cả cán bộ Viện Kiểm sát huyện cũng ca hay tới mức… đoạt giải khi tham gia một hội thi văn nghệ tại Hà Nội. Và sẽ thật thiếu sót nếu không nhắc đến những gương mặt “nhí” đã sớm bộc lộ tài năng, thể hiện niềm đam mê ĐCTT như bé Hoàng Long, Sử Thị Nhi...

Về Phước Long tìm những gia đình tài tử, chúng tôi cũng được biết đến một gia đình có tới 4 đời nặng nợ nghiệp đờn ca như ông Mai Chí Thành (Năm Thành). Cha ông Năm Thành là nghệ nhân Mười Đờn (tức ông Mai Văn Minh) - diễn viên đoàn hát Chuông Vàng, cũng chính là người để lại “ngón nghề” cho ông. Ông Năm Thành có 9 người con, người nào cũng có ít “vốn liếng” về ĐCTT, trong đó anh Mai Phước Sinh là thành viên CLB ĐCTT của huyện. Con gái anh Sinh là Mai Thu Trang cũng từng tham gia và đoạt giải tại các hội thi, liên hoan cấp huyện và tỉnh... Đến với những gia đình tài tử với nhiều đời con cháu nối nghiệp như gia đình của ông Năm Thành ở huyện Phước Long, chúng tôi ngộ ra rằng, có lẽ thành trì vững chắc bảo vệ cho sức sống mãnh liệt của nghệ thuật ĐCTT ở nông thôn chính là dòng máu đam mê truyền cho nhau theo kiểu “cha truyền con nối” thế này đây...

Ở Phước Long, giới chơi ĐCTT có đủ thành phần, từ anh thợ hồ, chị bán hàng xén, nông dân hay công chức Nhà nước..., hễ ai mê thì nhập cuộc chơi! Hiện nay, ngoài CLB của huyện, tất cả các xã - thị trấn đều thành lập CLB ĐCTT để tạo sân chơi duy trì loại hình nghệ thuật dân dã này. Tuy nhiên, theo anh Dương Minh Khương - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa huyện, thì: “Hoạt động của các CLB chưa đồng đều, vì không có kinh phí để tổ chức các cuộc thi ĐCTT hàng năm nên chưa khuyến khích phong trào phát triển được...”. Đó cũng là điều đáng trăn trở cho phong trào ở một địa phương vốn có nguồn nhân lực dồi dào này. Phát triển tự phát, bảo tồn theo hướng “cha truyền con nối” đã đào tạo ra nhiều thế hệ nghệ nhân, tài tử nhưng hướng đi này trong tương lai sẽ gập ghềnh nếu chúng ta không quan tâm một cách kịp thời, đúng cách trong việc bảo tồn, phát huy giá trị và nhất là tính toán một đội ngũ kế thừa. Việc thành lập các CLB là đúng đắn nhưng chỉ có tác dụng... một nửa, nửa còn lại là tính toán sao cho hoạt động thật sự hiệu quả để thu hút người chơi, để đây là một sân chơi cho người yêu thích đờn ca tìm đến...

Phước Long đang thẳng tiến trên con đường xây dựng nông thôn mới! Thành tựu ban đầu từ những cái mới đang làm đổi thay diện mạo nông thôn, đưa đời sống con người hướng tới những mục tiêu mới, văn minh hiện đại hơn. Tuy nhiên, giữ gìn và phát huy giá trị của những thứ thuộc về bản sắc văn hóa (trong đó có ĐCTT) vẫn là nhiệm vụ quan trọng, mang ý nghĩa giúp người dân được hưởng thụ những “món ăn tinh thần” bổ dưỡng chống lại hiện tượng văn hóa lai căng đang rình rập nhiều vùng quê. Khi đó, chúng ta xây dựng nông thôn mới mà vẫn giữ được thành trì vững chắc bảo vệ những giá trị văn hóa đẹp đẽ của riêng mình.

Cẩm Thúy