Xây dựng và phát huy “văn hóa đạo đức” người Bạc Liêu

Đạo đức là một trong những yếu tố của hệ thống giá trị tinh thần của đời sống xã hội, là một trong những chuẩn mực, những quy tắc ứng xử của mỗi người. Đạo đức có trong văn hóa, văn hóa là cái thể hiện bên ngoài của đạo đức. Trong tiến trình Bạc Liêu đi lên từ văn hóa, “văn hóa đạo đức” cần được quan tâm xây dựng và phát huy…

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh xuất hiện khá nhiều mô hình hay, cách làm tốt như: “Câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững”, “Câu lạc bộ gia đình hạnh phúc”, “Câu lạc bộ không có tệ nạn xã hội”… hay các mô hình sinh thái nông nghiệp, nông thôn mới “nhà, vườn xanh - sạch - đẹp” ở xã Ninh Thạnh Lợi A (huyện Hồng Dân), xã Vĩnh Thanh (huyện Phước Long)… Tất cả đều là biểu hiện sinh động của “văn hóa đạo đức” trong đời sống người dân Bạc Liêu. Như vậy, văn hóa đạo đức hiểu hôm na là thước đo giá trị để giáo dục và rèn luyện nhân cách của con người sống trong cộng đồng xã hội. Văn hóa đạo đức được hình thành từ hai bộ phận tri thức đạo đức và tình cảm đạo đức. Phương thức hoạt động của các câu lạc bộ, các mô hình trên được tồn tại và phát triển bởi nội hàm của nó chứa đựng những nhân tố bộ phận về tri thức đạo đức và tình cảm đạo đức trong nghĩa vụ và quyền lợi của người dân thể hiện một cách hài hòa.

Người dân Bạc Liêu hướng dẫn cho khách du lịch đến Bạc Liêu. Ảnh: Xuân Hãn

Nhiều nghiên cứu cho thấy, phong tục tập quán là yếu tố ảnh hưởng lớn đối với văn hóa đạo đức ở mỗi địa phương qua nhiều thế hệ. Phong tục tập quán ra đời rất sớm ở các làng xã, gắn liền với cộng đồng dân cư và xã hội. Phong tục tập quán có chức năng điều chỉnh hành vi đạo đức của các cá nhân, làm cho các cá nhân cùng tồn tại và phát triển, bảo đảm lợi ích giữa cá nhân và cộng đồng xã hội. Và xã hội ngày càng phát triển thì đòi hỏi con người càng phải tự giác điều chỉnh hành vi của mình phù hợp với chuẩn mực của đạo đức đó quy định.

Chức năng giáo dục của văn hóa đạo đức có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách của con người. Điều này được minh chứng qua những mô hình: “Dòng họ hiếu học” ở huyện Hồng Dân, “Phòng chống bạo lực gia đình” ở huyện Vĩnh Lợi, câu lạc bộ “Ông bà mẫu mực, con cháu thảo hiền” ở huyện Hòa Bình… Những mô hình này đã trở thành điểm nhấn ở các địa phương, có tác dụng sâu rộng đến ý thức từng hộ gia đình học tập và làm theo.

Dịu dàng nữ sinh Bạc Liêu. Ảnh: Đỗ Hiếu Liêm

Hiện nay, tỉnh đang tập trung đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Trong đó chú trọng lĩnh vực văn hóa, du lịch, đặc biệt thực hiện chủ trương “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa”, nhằm phát huy lợi thế, nhưng đồng thời cũng nghiêm túc khắc phục, triệt tiêu những hạn chế đang có nguy cơ làm phương hại đến môi trường văn hóa, nhất là các hành vi tiêu cực trong các quan hệ ứng xử xã hội. Điều này đang đặt ra yêu cầu đối với từng cá nhân, gia đình hướng các giá trị đạo đức phải hướng tới các giá trị đích thực của đời sống, đó là phát huy những lý tưởng sống đẹp đã được hun đúc lâu đời của người Bạc Liêu “hiếu khách, hào hiệp, phóng khoáng, nghĩa tình, lịch thiệp”. Lòng hiếu khách và sự hào hiệp của người Bạc Liêu là việc làm không nghĩ đến phần thưởng, nhưng cảm nhận được niềm vui vì sự yêu thương, phục vụ. Mặc nhiên, không ban ơn và cũng không cần sự trả ơn. Phóng khoáng, lịch thiệp là những cử chỉ, ngôn ngữ khéo léo, thể hiện là con người có trình độ văn hóa. Lịch thiệp không đối lập với lòng can đảm đấu tranh bảo vệ chân lý, lẽ phải, đặc biệt là đối với những vấn đề lập trường, quan điểm sống, quan điểm đạo đức. Cần phải biết phản ứng đúng lúc trước những điều trái tai, gai mắt “giữa đường gặp cảnh bất bình chẳng tha” - vì đó cũng là một sự lịch thiệp với yêu cầu cao nhất mang tính xây dựng.

Tóm lại, các chuẩn mực văn hóa đạo đức trong tất cả các khía cạnh của đời sống xã hội như: văn hóa ứng xử, văn hóa kinh doanh, văn hóa giao thông, văn hóa công sở, văn hóa công cộng, văn hóa học đường, văn hóa thể thao, văn hóa thời trang, văn hóa du lịch… cần phải tiếp tục nghiên cứu cập nhật trong môi trường sống để tạo ra nhiều điểm chung tốt đẹp tương đồng giao thoa giữa cái cũ và cái mới, giữa cái truyền thống và cái hiện đại trong các mối quan hệ hình thành nên văn hóa nội sinh độc đáo của Bạc Liêu. Bên cạnh những đức tính chung của người Việt Nam, người Bạc Liêu cần phát huy những tính cách đặc trưng: “hiếu khách, hào hiệp, phóng khoáng, nghĩa tình, lịch thiệp”, sống lành mạnh, cần kiệm, trung thực, đoàn kết, tôn trọng kỷ cương pháp luật, tự lực tự cường xây dựng quê hương Bạc Liêu giàu đẹp, nâng cao trình độ chuyên môn, thẩm mỹ và thể lực… Những nhân tố đó sẽ tạo thành nền tảng để xây dựng nên cốt cách tinh hoa văn hóa đạo đức của người Bạc Liêu trong giai đoạn đi lên từ văn hóa.

MINH HUẤN