Xử lý rác thải ở vùng nông thôn: Cần những mô hình hay

Ô nhiễm môi trường nông thôn là vấn đề đáng quan tâm hiện nay, nhất là xử lý rác thải. Ô nhiễm môi trường không chỉ làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân vùng nông thôn, mà còn tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của tương lai.

Rác thải gây ô nhiễm môi trường khu vực giáp ranh phường 5 với xã Hiệp Thành (TP. Bạc Liêu).

Rác thải từ sơ chế rau cần nước (ở xã Vĩnh Thanh, huyện Phước Long) đều bị thải trực tiếp xuống kênh thủy lợi thay vì làm thức ăn cho gia súc, gia cầm.

Ảnh: L.D

Ô nhiễm môi trường nông thôn

Theo đánh giá của Sở TN-MT, môi trường nông thôn đang đứng trước nhiều áp lực do quá trình sản xuất tạo ra và ngày càng bị ô nhiễm nặng nề.

Đối với sản xuất nông nghiệp, cùng với sử dụng nhiều loại thuốc hóa học, phân bón, thuốc kháng sinh nuôi trồng thủy sản, còn kéo theo nạn xả rác thải (bao bì, chai lọ đựng thuốc...) một cách bừa bãi làm ô nhiễm môi trường đất, nước. Đó là chưa nói đến vào mùa thu hoạch, các phế phẩm nông nghiệp đều tuôn thẳng xuống các kênh mương, làm cho tình trạng ô nhiễm môi trường thêm trầm trọng. Và các chất thải từ chăn nuôi gia súc - gia cầm, động vật hoang dã... cũng xả thải trực tiếp ra môi trường. Theo thống kê (chưa đầy đủ) của ngành chức năng, khối lượng chất thải rắn phát sinh từ hoạt động nuôi trồng thủy sản gần 488 tấn/ngày; và từ hoạt động chăn nuôi hơn 3,6 tấn/ngày.

Để bảo vệ môi trường nông thôn, đến nay, phần lớn các địa phương đều đã thành lập các Trung tâm Dịch vụ đô thị, hoặc các hợp tác xã, tổ hợp tác thu gom xử lý rác thải. Đây cũng là một trong những việc làm góp phần thực hiện các tiêu chí về xây dựng nông thôn mới và bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, việc thu gom và xử lý rác thải ở khu vực nông thôn vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Nếu như ở TP. Bạc Liêu tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt đạt 98%, thì tại các huyện, tỷ lệ thu gom chỉ đạt từ 5 - 10%. Còn 90% lượng rác thải còn lại chủ yếu do người dân tự xử lý bằng cách để trong vườn nhà, hay xả thải xuống các kênh mương.

Bên cạnh khó khăn trong thu gom, vận chuyển rác, việc xử lý rác lại gặp nhiều khó khăn hơn. Phần lớn hình thức xử lý rác thải sinh hoạt ở các huyện hiện nay chủ yếu là chôn lấp, và nhiều bãi rác hiện nay đã quá tải không còn chỗ để tiếp tục chôn! Đơn cử như bãi rác tập trung của TX. Giá Rai, với khối lượng rác thải khoảng 30 tấn/ngày, nhưng diện tích bãi rác chỉ có 1ha!...

Từ bất cập này mà nhiều bãi chôn rác tập trung tuy được đầu tư các chế phẩm khử mùi, diệt côn trùng hoặc ủ vi sinh... song tình trạng ô nhiễm tại các bãi rác là khá nghiêm trọng. Nhiều hộ dân sinh sống gần khu vực bãi rác luôn than phiền về mùi hôi thối, ô nhiễm và tình trạng ruồi nhặng phát tán, phát sinh từ bãi rác.

Tái sử dụng phế phẩm, xây nhà máy xử lý rác

Ở một số vùng nông thôn, rác thải nhiều nơi bị bỏ đi một cách lãng phí, như: khu vực sản xuất rau màu các xã vùng ven của TP. Bạc Liêu; khu chuyên canh rau cần xã Vĩnh Thanh, khu trồng bắp xã Vĩnh Phú Đông (huyện Phước Long)... Các phế phẩm từ rau và cây bắp đều bị nông dân bỏ đi bằng hình thức đổ xuống các kênh mương hoặc đốt bỏ. Trong khi đó, các phế phẩm này có thể dùng làm thức ăn chăn nuôi cho heo, gia cầm, cá, trâu, bò... Hoặc các phế phẩm được thải ra từ chế biến cá khô, cá mặn tại các vựa cá của huyện Đông Hải gần như đổ thẳng xuống cửa biển thay vì phơi khô, xay làm phân bón rau, hay chế biến thành bột cá làm thức ăn cho gia súc, gia cầm.

Thời gian qua, nhiều địa phương đã được các Hội, đoàn thể hoặc các đơn vị khoa học - công nghệ chuyển giao các mô hình gắn sản xuất với bảo vệ môi trường nông thôn; hướng dẫn tái sử dụng các chất thải bỏ đi một cách hiệu quả, giúp nông dân tăng thu nhập, giải quyết thêm việc làm. Đó là mô hình ủ phân compost phục vụ sản xuất rau màu; mô hình hầm ủ biogas từ phân heo phát điện cho nuôi tôm, dùng làm khí đốt phục vụ sinh hoạt; tái sử dụng lại phân heo đã qua ủ biogas làm phân sạch bán cho các điểm kinh doanh hoa kiểng… Cùng với đó là thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã vệ sinh môi trường ở các xã...

Những mô hình trên đã góp phần giữ gìn và bảo vệ môi trường. Vì vậy, các địa phương cần khuyến khích người dân áp dụng, nhân rộng. Song song đó, cũng cần đẩy mạnh thu hút đầu tư xây dựng các nhà máy xử lý rác đúng chuẩn, vì rác thải sinh hoạt, sản xuất, rác thải y tế, rác thải từ sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp ở các vùng nông thôn hiện nay cũng đến mức cảnh báo.

TÚ ANH

Trong thành phần rác thải sinh hoạt, thông thường hàm lượng hữu cơ chiếm tỷ lệ lớn. Loại rác này rất dễ bị phân hủy, lên men, bốc mùi hôi thối. Rác thải không được thu gom, tồn đọng trong không khí, lâu ngày làm ảnh hưởng đến sức khỏe những người sống xung quanh.

Theo WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), trên thế giới có 5 triệu người chết và có gần 40 triệu trẻ em mắc các bệnh có liên quan tới rác thải. Nhiều tài liệu trong nước và quốc tế cho thấy, những xác động vật bị thối rữa, trong hơi thối có chất amin và các chất dẫn xuất sufua hyđro hình thành từ sự phân hủy rác thải kích thích sự hô hấp của con người, kích thích nhịp tim đập nhanh gây ảnh hưởng xấu đối với những người mắc bệnh tim mạch.

Các bãi rác công cộng còn là những nguồn mang dịch bệnh. Trong các bãi rác, vi khuẩn thương hàn có thể tồn tại trong 15 ngày, vi khuẩn lỵ là 40 ngày, trứng giun đũa là 300 ngày. Các loại vi trùng gây bệnh thật sự phát huy tác dụng khi có các vật chủ trung gian gây bệnh tồn tại trong các bãi rác như những ổ chứa chuột, ruồi, muỗi... và nhiều loại ký sinh trùng gây bệnh cho người và gia súc, một số bệnh điển hình do các trung gian truyền bệnh như: chuột truyền bệnh dịch hạch, bệnh sốt vàng da do xoắn trùng, ruồi, gián truyền bệnh đường tiêu hóa, muỗi truyền bệnh sốt rét, sốt xuất huyết…