Bánh “dì Tư”

Má về làm dâu nhà nội từ lúc chưa đầy 20 tuổi. Ba tôi đi bộ đội, má vừa làm dâu vừa tảo tần chăm lo nhà chồng và nuôi 3 đứa con trong hoàn cảnh chiến tranh, vậy mà ai nhìn má cũng nghĩ bà thong thả, an nhàn lắm bởi trên gương mặt lúc nào cũng như chực chờ một nụ cười, dù lành hay rách má tôi cũng luôn gọn gàng, tươm tất. Vẻ bề ngoài đầy lạc quan đã che khuất nỗi nhọc nhằn, vất vả, khắc khoải canh thâu của người phụ nữ làm thân cò lặn lội, chống chọi với biết bao nghịch cảnh nhằm đem lại miếng cơm manh áo và sự bình yên cho mỗi thành viên trong gia đình để chồng an tâm làm nhiệm vụ.

Ông ngoại tôi là người Nho học nên đặt tên con bao giờ cũng hàm nghĩa thanh cao, tươi sáng, hoa mỹ, vì vậy má tôi có cái tên rất đẹp: “Ngọc Minh”. Nhưng bà con ở Xóm Tre thường gọi là “dì Tư bánh ú” bởi cái nghề và chất lượng bánh ú nước tro của má đã làm nên “danh hiệu” này. Má không buồn vì “viên ngọc minh châu” của ông ngoại giờ trở thành cái tên dân dã ở miền sông nước, mà cảm thấy vui bởi nó rất gần gũi, thân thương.
Nhọc nhằn là thế nhưng má luôn nhắc nhở các con học hành. Năm tôi vào trung học, trên chiếc xuồng con làm phương tiện mưu sinh của má không chỉ có bánh ú thường ngày, mà có thêm vài loại nữa như: bánh dừa, bánh chuối, bắp, xôi… để có thêm đồng lời gửi ra thành phố cho con trọ học. Rồi đứa nhỏ lớn lên, ông bà nội già thêm, sức khỏe má cũng mòn dần nhưng má phải oằn vai chu toàn mọi việc. Năm tháng trôi nhanh cho đến một ngày má nhận được tin ba tôi hy sinh, lúc đó má tưởng như mình gục ngã, nhưng gia cảnh trong ngoài đều trông cậy vào đôi vai bé nhỏ, yếu ớt của má. Ngoài chuyện cơm áo má gồng gánh, thì còn có nỗi đau, sức chịu đựng khi phải nén chặt lòng mình giấu ông bà nội chuyện ba tôi không bao giờ trở về. Rồi thời gian cũng an bài mọi thứ, ông bà lần lượt qua đời trong sự an nhiên, thanh thản với niềm tin con mình đang ở đơn vị làm lính Cụ Hồ.
Đến ngày giỗ ba tôi, đám con cháu kéo nhau về đầy đủ, bánh ú là thứ chúng thích nhất, có lần má tôi phải đứng ra hòa giải một sự bất hòa vì hai phe cãi nhau kịch liệt, phe này nói bánh ú làm bằng nếp, phe kia bảo bột củ năng vì sự trong ngần của nó, nên hai bên bất phân thắng bại. Ngay lúc này má tôi phải can thiệp thôi. Má tôi từ tốn giải thích: “Để bà nói cho nghe, bánh ú làm từ nếp được ngâm trong nước tro, bây giờ xài bếp gas, bếp điện chắc ít khi các cháu thấy tro trong lò nấu củi, nếp ngâm trong nước tro được đốt từ củi đước, cây rau dền già hay vỏ chuối sứ phơi khô, nếu không có các loại này thì ra chỗ bán nguyên liệu làm bánh mua một ít nước tro Tàu. Đó là vỏ bánh, còn nhưn thì làm bằng đậu xanh đãi bỏ vỏ, nấu nhừ rồi xào với nước cốt dừa và đường cát, lá gói bánh ú nước tro phải là lá tre thì cái bánh mới bóng và ráo. Bột củ năng cũng làm được bánh nhưng không phải bánh ú các cháu à!”. Thế là đám trẻ đã tận tường không còn thắc mắc, nhầm lẫn nữa, đồng thời bà cũng truyền một phần bí quyết nghề làm bánh ú nước tro cho con cháu, mặc dù chúng không theo được nghề này.
Nghe má tôi nhắc một kỷ niệm vui mà lòng chúng tôi dâng lên niềm thương cảm và kính yêu má vô cùng. Má nói: “Bữa nọ đang bán bánh cho một ghe bán hàng bông thì ai đó gọi “Ngọc Minh”! Má ngơ ngác nhìn quanh, chợt nhớ ra đó là tên mình. Trời ơi riết rồi quên luôn cái tên cúng cơm. Nhiều người cũng không kêu bằng bánh ú nước tro mà gọi tắt là “bánh dì Tư” thành danh luôn đó các con!”.
Trải qua mấy mươi năm thăng trầm cùng thời cuộc, giờ má đã già, không còn ngược xuôi trên chiếc xuồng con chở tiếng rao mỗi sớm, mỗi trưa “rải” theo chiều dài những con kênh ngang dọc qua mỗi xóm làng, má không còn lo chuyện áo cơm vì những đứa con, đứa cháu đã vững vàng trong cuộc sống. Chúng tôi tự hào vì được làm con của bà mẹ quê có cái tên mộc mạc được mọi người nhớ tới bằng niềm cảm mến, tự hào vì trong huyết quản của mình đang luân lưu dòng máu của người cha đã dâng hiến cuộc đời cho mục đích cao cả, cùng người mẹ vẹn tròn phẩm hạnh, sống một đời trong sáng, bao dung.
Bút Ngọc