Bảo vệ và phát huy giá trị nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ: Thấm sâu và lan tỏa!

Làm sao để một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại xuất phát từ mạch nguồn cộng đồng, từ trong đời sống nhân dân phải được chính Nhân dân gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị, đó chính là “kim chỉ nam” của Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ (gọi tắt là ĐCTT) trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2021 - 2025.

Một buổi sinh hoạt câu lạc bộ đờn ca tài tử trên địa bàn xã Vĩnh Mỹ A (huyện Hòa Bình). Ảnh: H.T

Không thể mai một

Bất cứ một di sản văn hóa nào, cả vật thể lẫn phi vật thể, có duy trì được giá trị, giữ sức sống mãnh liệt hay bị mai một theo thời gian, phần lớn đều tùy thuộc vào sự tác động của yếu tố con người. Nghệ thuật ĐCTT cũng vậy!

Dù danh chính ngôn thuận là một loại hình di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (được tổ chức UNESCO công nhận cuối năm 2013), góp vào kho tàng di sản văn hóa của Việt Nam một tinh hoa độc đáo, thế nhưng thẳng thắn mà nhìn nhận, loại hình này nơi này nơi khác đang dần mai một. Nguyên nhân chủ yếu là chưa có sự quan tâm và đầu tư đúng mức cho ĐCTT, “tre già mà măng chưa kịp mọc” - một số nghệ nhân nòng cốt số đông đã lớn tuổi trong khi việc truyền dạy cho lớp trẻ chưa có lộ trình, bài bản chính thức; do nhịp sống mới năng động với muôn hình vạn trạng loại hình nghệ thuật hiện đại đã cuốn lấy phần đông thị hiếu của lớp trẻ ngày nay, từ đó hệ quả tất yếu là một bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên ít am hiểu về ĐCTT...

Không thể để mai một một loại hình di sản văn hóa đã được thế giới chứng nhận tầm giá trị, đó là nhiệm vụ cần thiết trong tiến trình “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc (theo tinh thần Nghị quyết Trung ương V khóa VIII), và để thực hiện mục tiêu “Tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới” (Nghị quyết 23 của Bộ Chính trị). Tất cả 21 tỉnh, thành có nghệ thuật ĐCTT đang cấp thiết thực hiện nhiệm vụ chung đó theo cách của địa phương. Bạc Liêu - một trong những “cái nôi” quan trọng của di sản này xây dựng đề án cũng là để cụ thể hóa nhiệm vụ đó, bằng những cách làm phù hợp với lộ trình, giải pháp rõ ràng.

Truyền “lửa” cho hậu thế

Nếu ai đã từng biết, yêu đến mức đam mê những bài bản ĐCTT với năm cung bậc “hò, xự, xang, xê, cống” mới hiểu hết ý nghĩa chữ “lửa” trong cái nghiệp đờn ca này. Ở Bạc Liêu, không ít nghệ nhân đã trọn đời theo nghiệp, cũng chính là những người giữ nhịp, giữ lửa cho ĐCTT sống mãi với thời gian. Tuy nhiên, để tìm nguồn nhân tài mới, lớp trẻ kế thừa thì khá hiếm hoi.

Mục tiêu mà đề án nhắm tới chính là tạo điều kiện thuận lợi cho đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân, hội viên, đoàn viên, học sinh - sinh viên… có nhiều cơ hội giao lưu, trau dồi nghề nghiệp để phát triển mạnh mẽ hơn nữa phong trào ở các địa phương, phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của Nhân dân, kể cả phục vụ khách DL trong và ngoài nước. Đề án cũng chú trọng chăm bồi, đào tạo nguồn nhân lực, đưa mô hình ĐCTT vào chương trình, mục tiêu hoạt động của các ngành, các cấp hàng năm, chương trình xây dựng nông thôn mới và quy ước xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư...

Tựu trung lại, cốt lõi là truyền lửa đam mê để cùng giữ gìn một di sản văn hóa độc đáo. Hàng loạt phần việc cụ thể sẽ được tiến hành trong lộ trình 5 năm, như: Xây dựng, duy trì mỗi ấp - khóm, xã - phường - thị trấn, mỗi trường học từ cấp THPT có ít nhất một câu lạc bộ ĐCTT hoạt động có hiệu quả; vận động các Nghệ nhân ưu tú, Nghệ nhân nhân dân trong lĩnh vực diễn xướng dân gian tham gia vào công tác truyền dạy về ĐCTT; tổ chức định kỳ các liên hoan, hội thi ĐCTT; thành lập Trung tâm Bồi dưỡng và truyền nghề nghệ thuật ĐCTT tại các huyện, thị xã, thành phố; tiếp tục rà soát, lập hồ sơ xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú cho các cá nhân có nhiều thành tích… Tất cả những phần việc này chỉ có thể khả thi khi các ngành, các cấp, và những người có trọng trách có đủ tâm huyết và nhận thức về bảo vệ, phát huy giá trị một di sản văn hóa được khơi thông!

Làm cho ĐCTT thấm sâu và lan tỏa trong đời sống tinh thần của Nhân dân, di sản của cộng đồng phải được chính cộng đồng chung tay gìn giữ và bảo vệ chính là mục tiêu trọng yếu của đề án.

CẨM THÚY