Cải lương cần chiếc “áo mới”

Không khó để nhận ra, sân khấu (SK) cải lương (CL) những năm gần đây có khá nhiều cuộc thi vinh danh tài năng trẻ. Thế nhưng, xét trên bình diện chung, CL vẫn chưa thật sự khoe hương tỏa sắc với những giá trị vốn có. Cũng chưa có nhiều sàn diễn, “đất dụng võ” cho các tài năng tỏa sáng.

CL chưa bao giờ và chắc chắn không bao giờ chết trong lòng khán giả. Vấn đề là loại hình nghệ thuật này “sống” như thế nào trong bối cảnh hiện nay?!

Lịch sử cách mạng là một trong những đề tài được nhiều tác giả cải lương khai thác. Trong ảnh: Nghệ sĩ ưu tú Khưu Minh Chiến (thứ hai từ phải sang) trong vở cải lương “Dòng sông đỏ”.  Ảnh: C.T

Thiếu những đề tài “nóng”

Nói đến kịch bản “nóng” trên SK, khán giả thuộc thế hệ U50 trở về trước sẽ không thể quên vở kịch “Nhân danh công lý” của hai tác giả Dzoãn Hoàng Giang và Võ Khắc Nghiêm. Sự xuất hiện của “Nhân danh công lý” đầu thập niên 80 đã tạo “cơn địa chấn” mạnh mẽ trên SK (và cả ngoài đời) khi đề cập thực trạng chạy án, chạy chức, chạy quyền! Đã gần 40 năm, ngần ấy thời gian không làm nội dung vở lùi vào dĩ vãng, khi năm 2020, Nhà hát Trần Hữu Trang (TP. Hồ Chí Minh) một lần nữa chuyển thể thành vở CL cùng tên tham dự Liên hoan Nghệ thuật SK toàn quốc về “Hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân” và đoạt Huy chương Vàng!

Tương tự, vở kịch “Dạ cổ hoài lang” của cố nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) Thanh Hoàng ra mắt năm 1994 đã tạo nên cơn sốt ngay sau đó với hơn 1.000 suất diễn. Không dừng lại, tại Hội diễn SK chuyên nghiệp toàn quốc năm 1995, cả 4 diễn viên của vở đều đoạt Huy chương Vàng. SK Nhà hát nhỏ 5B Võ Văn Tần (TP. Hồ Chí Minh) thời điểm đó luôn trong tình trạng kín rạp, cháy vé dù mỗi ngày có đến 3 suất diễn. Đầu tháng 1/2023, Nhà hát Trần Hữu Trang lại tiếp tục chuyển thể vở kịch này thành CL (chuyển thể: Lâm Hữu Tặng, đạo diễn: Nghệ sĩ nhân dân Thanh Điền, cố vấn: NSƯT Bảo Quốc) và đã không làm khán giả thất vọng. Mặc dù chiếc bóng lớn của NSƯT Thành Lộc và NSƯT Việt Anh trong vở chưa bao giờ mờ phai trong tâm trí khán giả, nhưng NSƯT Bảo Quốc, NSƯT Vũ Luân cũng đã tạo dấu ấn riêng bằng chất CL hòa quyện vào nội dung cốt lõi vốn có của câu chuyện.

Những vở diễn chiếm cảm tình khán giả và khuấy đảo SK kiểu vậy khá hiếm hoi! Trở về trước nữa, những “Kiếm sĩ dơi”, “Mùa thu trên Bạch Mã Sơn”, “Đường gươm Nguyên Bá”, “Thái hậu Dương Vân Nga”, “Bên cầu dệt lụa”, “Nửa đời hương phấn”, “Đời cô Lựu”, “Tiếng hò sông Hậu”... cũng gây sốt trên thị trường băng đĩa ở thời khán giả chỉ nghe CL qua băng cát-sét, hay vào những quán kinh doanh giải khát để xem các video CL...

Khán giả hiện nay vẫn đến rạp xem CL, những cuộc thi về CL, vọng cổ vẫn kín người xem. Nhưng tìm ra vở gây tiếng vang với đề tài mang hơi hướng thời đại thì hình như quá hiếm! Quanh quẩn cũng là những đề tài lịch sử, cổ trang, những vở “kinh điển” vẫn chiếm sóng SK CL thời hiện đại.

Hai nghệ sĩ Nguyễn Văn Dững và Thúy Ái (Nhà hát Cao Văn Lầu) sẽ tham gia Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc - 2023. Trong ảnh: Một cảnh trong vở “Đêm lạnh chùa hoang”.

“Áo mới” nào cho cải lương?

Như trên đã nói, CL gây nghiện cho khán giả ở cái thời công nghệ chưa phát triển. Nghĩa là khi ấy, đời sống tinh thần của con người ta còn hạn hẹp lắm. Ở những vùng quê, cứ sau một ngày lao động cật lực mệt nhoài, chờ tối đến mở tivi xem CL thì bất cứ vở nào cũng khiến người ta muốn xem, như tìm đến một phương thuốc tinh thần sảng khoái. Hay lúc “cày đồng đang buổi ban trưa”, chỉ cần bật cát-sét lên nghe nghệ sĩ Út Trà Ôn, Tấn Tài, Lệ Thủy, Minh Vương… ca vọng cổ, CL thì mệt mỏi dường như tan biến. Còn bây giờ, không cần đi đâu, không cần mua băng đĩa, cũng chẳng cần đến rạp hát luôn, chỉ cần với điện thoại thông minh, vào các trang tìm kiếm thì có ngay bất cứ vở CL nào mình yêu thích, từ cổ chí kim. Thế nhưng, bên cạnh CL, còn có vô số loại hình khác để người ta giải trí. Khán giả hiện nay có quá nhiều sự chọn lựa. Vậy thì, muốn kéo khán giả đến rạp, đưa CL lên sàn diễn cũng đòi hỏi những yêu cầu cao hơn nhiều.

Kịch bản hay đòi hỏi tác giả, soạn giả có tâm, có tầm, và dĩ nhiên là có tài. Những yếu tố này vừa mang tính thiên bẩm, vừa đòi hỏi sự tự trau dồi, học hỏi. Đủ đam mê sẽ đủ kiên nhẫn để tìm ngọc trong đá: bóc tách thực trạng cuộc sống thời hiện tại để tìm ra những vấn đề khán giả quan tâm. Rồi từ đó SK hóa thành hình tượng nhân vật, những tuyến vai chính diện, phản diện, kể cả mảng miếng hài hước để SK phong phú, có sức hút hơn...

Về nguồn nhân lực, SK CL vẫn có thế hệ kế thừa từ nhiều cuộc thi như Giải Trần Hữu Trang, Cuộc thi Tài năng diễn viên CL toàn quốc, Chuông vàng vọng cổ… Thế nhưng, trên thực tế cũng không nhiều người trong số đó trụ được với nghề và làm nên danh tiếng bằng những vai diễn để đời như bậc tiền bối tài danh đã làm được. Còn nữa, dù qua mỗi cuộc thi, đều có những gương mặt “vàng, bạc” nhưng lại khó tìm ra những cặp đào - kép diễn ăn ý, kiểu như Minh Vương - Lệ Thủy, Châu Thanh - Phượng Hằng... của thời trước. Cũng khó tìm ra những giọng ca độc quyền, không có bản sao kiểu như không ai có thể ca giống Thanh Sang, Tấn Tài, Mỹ Châu, Bạch Tuyết… vậy.  Và cả những tuyến vai khác nhau như kép mùi, kép độc, đào lẳng, vai hài... cũng chưa được định hình tên tuổi trên SK CL xét bình diện chung hiện nay.

“CL không chết, nó chỉ chết khi người cuối cùng yêu nó chết”, đây là một nhận định sâu sắc về CL. Và dĩ nhiên, không có người cuối cùng yêu CL! Thế nhưng, khán giả cũng không dễ dãi mà đòi hỏi nghệ thuật CL phải luôn có cái mới lạ, hay, hợp thời. Những vở kinh điển hay, nhưng dần dà sẽ không còn phù hợp với số đông khán giả thời công nghệ số.

Hai mươi bốn đơn vị nghệ thuật tham gia Cuộc thi Tài năng diễn viên CL toàn quốc lần này, bên cạnh những đơn vị quen thuộc thì còn có nhiều công ty giải trí mạnh dạn “tung quân” để thi thố, như Công ty TNHH Truyền thông giải trí đa phương tiện Nam Phong Promotion, Công ty TNHH Tổ chức sự kiện và Đào tạo năng khiếu Bảo Sơn, Công ty TNHH Tổ chức biểu diễn Song Việt, Công ty TNHH Sự kiện và Giải trí WE... Khán giả yêu CL sẽ có dịp gặp lại những đào, kép từng thành danh với những giải thưởng về vọng cổ, CL trước đó như: Huỳnh Tiểu Nhi (Đoàn CL Hương Tràm - tỉnh Cà Mau), Võ Thành Phê (Hội SK TP. Hồ Chí Minh), Nguyễn Văn Mẹo (SK Chí Linh - Vân Hà), NSƯT Lê Trung Thảo (Nhà hát Trần Hữu Trang)...

Và dĩ nhiên, khán giả, nhất là những người yêu thích, tâm huyết với nghệ thuật SK CL đang chờ đợi những luồng gió mới từ cuộc thi năm nay, cũng như mong mỏi CL có thêm “chiếc áo mới” phù hợp hơn với vẻ đẹp vốn có của mình.

CẨM THÚY