Cái sân trước nhà

Ở quê tôi, và chắc là nhiều vùng nông thôn khác cũng vậy, trước nhà thường dành một khoảng đất rộng để làm sân. Sân để con nít có chỗ chơi đùa, để đám tiệc có không gian bày mâm, đón khách, để vào đêm rằm sáng trăng ở trong nhà không ở mà rủ nhau trải chiếu ngồi tụm năm tụm bảy kể chuyện đời xưa… Sân trước nhà ở quê tôi lắm “chức năng” như thế.

Sân nhà nông thôn. Ảnh: C.T

Trước khoảng sân nhà nội cách đây mấy chục năm trước, thời chúng tôi còn ở tuổi “trẻ trâu” chỉ là cái sân đất. Chúng tôi vạch trên sân những đường nét bằng than củi để chơi lò cò, chơi keo, chơi u hấp; có khi là những hố nhỏ được khoét ở hai đầu ngăn cách bởi một lằn ranh để chơi trò bắn bi (đạn keo). Bây giờ, con nít nghe tên mấy trò chơi này chắc mơ hồ, không rõ là chơi gì; chớ còn hồi mấy chục năm trước, đó là những trò “hot” của đám con nít chung xóm, có khi còn chơi lan xóm này với xóm khác. Chưa hết, vào mùa mưa, đất trên sân dẻo quẹo lại được chúng tôi móc lên để chơi trò nu na nu nống. Trò này chúng tôi nặn đất thành một cái chén dẹt, nhỏ bằng đất rồi úp mạnh xuống đất sau khi hô “nu na nu nống đánh trống phất cờ”, tiếng nổ thật lớn, cái chén thủng một lỗ to đùng, thế là tiếp tục nặn lại, úp lại cứ thế mà hô vang… Bây giờ thì sân được tráng xi măng, có những trò không chơi được nữa. 
Cái sân trước nhà là nơi diễn ra tiệc vui nhất đời người. Đâu cần thuê mướn rạp, chẳng cần những chiếc khung sắt trang trí hoa đủ sắc màu như đám ở chợ. Chỉ cần những cây tạp ở trong xóm, vài chùm đủng đỉnh, những đọt lá dừa, vải vụn, chỉ thêu… Thế là sân nhà trở thành rạp cưới bừng vui cả xóm làng. 
Cả một vườn sao! Đó là những đêm bước ra trước sân ngắm nhìn bầu trời như dải lụa màu đen được nhấn nhá những đốm trắng lấp lánh, đẹp đến huyền hoặc. Mỗi tháng lại có một mùa trăng sáng vằng vặc soi sáng cả sân nhà, trăng tỏ cả khu vườn phía sau, in bóng sáng lên dòng kênh bên hông nhà. Đám con nít thường đem chiếu trải ra trước sân ngồi ngắm trăng, nói chuyện phiếm, kể chuyện đời xưa, người lớn đôi khi cũng tham gia kể cho con cháu nghe về thời kháng chiến, có người còn mang cái radio cũ kỹ ra bật nghe ca cổ rồi đợi thật khuya mới dọn chiếu vô nhà… ngủ.
Bình thường vào những cuối vụ mùa, sân dùng để phơi lúa. Còn mùa giáp tết này, các bà, các chị phơi đủ thứ để chuẩn bị cho tết. Đầu tiên là phơi rơm rạ để làm giồng trồng củ hành bán mùa tết sắp đến, sát tết thì phơi cá khô, phơi củ kiệu, củ cải trắng… để chế biến thành những món ngon trong mấy ngày tết. Cái sân phơi mùa này sực nức mùi hương, tôi gọi đó là “mùi tết”.
Cái sân trước nhà ở quê tôi, ở những vùng nông thôn thấy vậy mà hữu dụng vô cùng. Đó là cái không gian không thể thiếu của đời sống đồng quê, là nơi chứa đựng những đoạn ký ức tuổi thơ của những đứa trẻ lớn lên ở quê, để chúng biết yêu hơn mảnh đất nuôi nấng mình khôn lớn. 
Nhật Quỳnh