Cánh cò thuở ấy…

Tuổi thơ tôi là tháng ngày lam lũ nơi cánh đồng làng bên dòng sông nước quanh năm ngầu đục. Nơi ấy có những câu chuyện kể mãi còn tồn tại cùng với thời gian. Để những đứa con xa quê cho dù có lớn khôn, trưởng thành đến đâu, sẽ mãi da diết nhớ khi nghe ai đó nhắc đến hai chữ quê nhà, để biết đường tìm về từ những lời ru một thời nức nở.

Không biết tự lúc nào cánh cò trở thành biểu tượng cho sự cần mẫn của những người nông dân chăm chỉ. Trong ca dao, tục ngữ và cả trong câu hát ru của bà, của mẹ ngày xưa, hình ảnh cánh cò cứ thế chấp chới bay, mặc cho những gian khổ vây quanh cũng không làm cho thân cò kia trở nên mềm yếu. Câu ca dao, tục ngữ dễ thuộc nằm lòng nhờ những người phụ nữ hết mình vì con vì cháu cứ vậy mà được truyền lại từ đời này sang đời khác, chẳng thể nào mai một.

Nhớ những đêm mẹ cha bỏ tôi ở nhà cho bà trông giữ, đi bắt tôm bắt tép tới tảng sáng mới về, mỗi lần thấy tôi cựa mình trở giấc bà lại cầm chiếc quạt mo cau phe phẩy, ru tôi bằng những câu hát ngọt nức lòng người: “À ơi, cái cò mày đi ăn đêm/Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao”… Câu hát ru tưởng như cách để những đứa trẻ con dễ chìm vào giấc ngủ lại trở thành lời tự sự của bao phận người lận đận, lênh đênh chốn miền quê đói nghèo.

Ngày đó cánh đồng ở quê tôi xuất hiện khá nhiều cò. Lẫn trong những thửa ruộng đang mùa lúa trỗ đòng thấp thoáng từng chú cò với bộ lông mượt mà, trắng muốt, cần mẫn kiếm mồi. Thỉnh thoảng trong lúc chăn trâu, lũ trẻ con chúng tôi thường mang theo chiếc vợt lưới cha làm cho để vợt cò mang về. Ngoài giờ chăn trâu, cắt cỏ thuở xưa, chúng tôi có thêm trò đi tìm tổ cò trong những ruộng lúa tốt um nhưng chẳng bao giờ bắt gặp.

Nhất là những hôm trời chuyển mây bất chợt, như sắp báo hiệu một cơn mưa, là y như rằng xa xa trên bầu trời từ đâu xuất hiện từng đàn cò thẳng hàng nối tiếp nhau. Bà thường bảo, ấy là lúc “đàn cò đi đón cơn mưa, tối tăm mù mịt, ai đưa cò về”. Cho đến khi trời nổi sấm thì chẳng thấy đàn cò đâu nữa.

Bà tôi giờ không còn đủ minh mẫn để nhận ra những đứa cháu bé bỏng của mình ngày xưa nay đã trưởng thành, khôn lớn thế nào. Thời gian và bao nhớ nhung đã lấy đi của bà tất cả: một đôi chân khỏe mạnh, một cặp mắt tinh tường. Thế nhưng, nụ cười thì lúc nào cũng túc trực trên môi, cùng cơi trầu nhai móm mém nơi bậc thềm nhà ngóng trông cháu con đoàn viên, sum họp.

Cánh cò ở đồng quê thuở xưa giờ hầu như không còn. Những cơn mưa đã mang chúng tản mát về bao miền đất mới. Có chăng chỉ còn bao hoài niệm ở lại trở mình mốc cũ, khiến lòng người xao xuyến, bâng khuâng trước những làn mưa trong trẻo ùa về…

Song Ninh