Câu lạc bộ đờn ca tài tử: Phong trào và chất lượng

“Chơi đờn ca tài tử (ĐCTT) nếu không có bạn tri âm cùng đờn ca chung hoặc ngồi nghe thì tài tử không bao giờ có cảm hứng để nắn phím so dây, nếu không có cảm hứng thì làm sao có sáng tạo được chữ đờn hay...” (GS-TS Trần Văn Khê). Có lẽ chính vì để có được những người bạn tri âm để tìm được sự “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu” mà những nghệ nhân, tài tử, những người yêu thích môn nghệ thuật này đã nghĩ đến chuyện “rủ rê” nhau thành lập những nhóm đờn ca, rồi nâng lên thành câu lạc bộ (CLB) ĐCTT...

CLB ĐCTT - ở đâu cũng có

Theo thống kê của Sở VH-TT&DL, toàn tỉnh hiện có đến gần 70 CLB ĐCTT. Nhiều nhất là huyện Giá Rai với 19 CLB. Ngoài một số CLB được thành lập với nhiệm vụ phục vụ du lịch thì đa số còn lại là các CLB ĐCTT cấp xã; các ấp - khóm khi được công nhận đạt danh hiệu văn hóa đều được đầu tư mảng trang thiết bị văn nghệ theo hướng khuyến khích phong trào ĐCTT cho cơ sở. Trên mặt lý thuyết, đây là những hạt nhân phong trào để mỗi lần tỉnh hoặc huyện tổ chức các hội thi hay liên hoan ĐCTT thì các CLB sẽ tham gia tranh tài. Thế nhưng, không hẳn là CLB nào cũng là những đội hình chuyên, cũng hoạt động sôi nổi và thật sự thu hút được sự tham gia của người dân!

Không gian sinh hoạt đờn ca tài tử Nam bộ. Ảnh: Q.A

NSƯT Thiện Vũ (NSƯT trên lĩnh vực ĐCTT duy nhất của Việt Nam cho đến thời điểm này) trong một chuyến tham gia lớp nâng cao kỹ năng ĐCTT cho các nghệ nhân, tài tử ở Bạc Liêu đã chia sẻ: “Không cần thành lập quá nhiều CLB, chỉ cần những CLB thật sự hoạt động có chất lượng và đó thật sự là nơi để những người đam mê ĐCTT được trải lòng. Điểm lại vô số những CLB ĐCTT ở các tỉnh, thành có nghệ thuật ĐCTT thử xem, không phải CLB nào cũng hoạt động được và là sân chơi hấp dẫn”. Khảo sát thực tế ở những CLB ĐCTT hiện nay và nhìn vào cách mà một số địa phương “tung các con ách chủ bài” (những tài tử gạo cội) để dự thi các liên hoan, hội thi về ĐCTT dễ nhận ra một điều là: hiếm có một đội hình CLB ĐCTT “chuẩn” thật sự đủ lực để dự thi với tính chất tập thể. Thay vào đó cách huy động những tay đờn giỏi, giọng hát hay ở những CLB khác nhau về một mối để thành lập đội dự thi!

Như vậy một CLB ĐCTT như thế nào mới vừa là sân chơi hấp dẫn, vừa có chất lượng để tham gia với tư cách đồng đội thực chất ở những liên hoan ĐCTT?

Hướng đến chất lượng

Già, trẻ, gái, trai, không phân biệt thành phần xã hội... tất cả cùng ngồi với nhau để đờn hát và thưởng thức cùng nhau; niềm đam mê vào một dòng nhạc sẽ xóa bỏ ranh giới tuổi tác, sự giàu nghèo để gắn kết từng thành viên với nhau - đó là không khí của một buổi sinh hoạt ĐCTT của một nhóm hoặc CLB ĐCTT thực thụ! Người đờn, người ca thay nhau thể hiện ngón đờn, giọng ca của mình một cách trải lòng nhất, người nghe cũng nghe bằng cả tấm lòng, sau đó cùng rèn giũa cho nhau để làm sao sau mỗi buổi sinh hoạt, tài nghệ của mỗi người lại cao hơn, niềm đam mê “cháy” hơn. Đó nên là “sợi chỉ đỏ” về “đường lối” cho một buổi sinh hoạt CLB ĐCTT! Thậm chí, một gia đình với nhiều thành viên đam mê ĐCTT cũng có thể thành lập một CLB ĐCTT gia đình!

Ngoài niềm đam mê, khi gia nhập vào CLB thì mỗi thành viên phải tuân thủ những quy định chung và có tinh thần tự giác cao. Người có tài năng, uy tín và tầm hiểu biết sâu rộng về ĐCTT nên giữ “chức” chủ nhiệm, người giữ vai trò “nhạc trưởng”, tuy không được “hưởng quyền lợi” gì, ngược lại, trách nhiệm nặng nề hơn nhưng người này phải hiểu rằng đó là niềm hãnh diện khi mình là nơi gửi gắm niềm tin của mọi người. CLB có mạnh hay không phần lớn tùy thuộc vào tài tập hợp, tổ chức và “khuấy động” của người nhạc trưởng này!

Nội dung sinh hoạt của các CLB cần được định hình rõ ràng hơn. Bên cạnh những bài truyền thống của ĐCTT như ca ngợi quê hương, đất nước, Đảng, Bác Hồ..., các CLB cần tính đến chuyện làm mới lời nhạc tài tử gắn với những nhiệm vụ chính trị - xã hội ở địa phương. Điều đó đòi hỏi tài nghệ của những người sáng tác nữa, vì tuyên truyền mà không cứng nhắc, vẫn giữ được phong thái tài tử ĐCTT lại là chuyện không đơn giản!

Một sân chơi cho các CLB ĐCTT giao lưu, học hỏi nâng cao kỹ năng nên được tổ chức thường xuyên, từ cấp xã đến cấp tỉnh. Nhưng điều quan trọng là những CLB tham gia phải thật sự là một đội hình CLB, chứ không vay mượn nghệ nhân, tài tử để làm đẹp và làm... mạnh đội hình dự thi!

Tựu trung lại, việc thành lập các CLB ĐCTT là điều cần thiết để phong trào ĐCTT ở mỗi địa phương được duy trì và nhân rộng. Nhưng chất lượng nên là điều cần được chú trọng hàng đầu. Phải làm cho CLB trước hết là nơi quy tụ những trái tim hướng về lời ca tiếng đờn sâu thẳm tình yêu nghệ thuật mà ông cha lưu truyền. Buổi sinh hoạt của CLB ĐCTT được như thế này: có những thầy đờn thật lão luyện lại có những tay đờn mới tập tành vô nhịp, có những giọng ca thật mùi cũng có những tiếng hát còn chưa chuẩn, để rồi cùng nhau nắn nót tiếng đờn, trau chuốt giọng ca; có cả những ông bà lão kêu con cháu chở đến CLB để tham gia, dần dà, những người trong vai trò đưa đón kia có ngày cũng... ngấm rồi yêu, rồi tập tành đờn ca hát xướng... Thế mới là một CLB ĐCTT đúng nghĩa để nghệ thuật ĐCTT luôn được gìn giữ đúng bản chất và phát huy giá trị theo hướng đi phù hợp nhất!

QUỲNH ANH