Chợt thương cây mắm quê nhà

Ngày nay, đất nước đang ngày một chuyển mình nhờ công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Đời sống dần được cải thiện, nên ít ai nhớ đến có một loài cây vẫn âm thầm vươn lên từ bãi đất, trưa hè xõa bóng mặt sông. Đó là cây mắm, loài cây đã từng ghi dấu những bàn chân đi mở đất.

“Mắm trước, đước sau” là câu nói quen thuộc của người dân quê tôi. Cây mắm to, tán lá rộng, trái mọc ra chi chít cỡ đầu ngón tay, có hình dáng tựa trái xoài, khi già lại rụng xuống mặt nước lăn tăn. Trái mắm thả mình trôi giữa dòng phù sa cuồn cuộn, sợi rễ cựa mình xé toang lớp vỏ mềm để níu lấy phù sa cho tới khi dạt vào bờ, tấp vào bùn. Những khi ấy mắm lại lên xanh, rễ phổi vươn khỏi bùn giữ lại dòng nước đục ngầu để rồi thành bãi lan xa. Nhờ thế nên cây đước mới có thể sinh sôi, nảy nở lần theo gót mắm.

Vào mùa trái mắm rụng nhiều cũng là khi mấy con ba khía quê tôi được phen no mồi. Chúng rất hay quần tụ dưới những gốc cây già để ăn mấy trái mắm trắng, mắm đen rụng đầy trên bãi. Người dân vùng ngập mặn rất sành sỏi việc ăn ba khía, cứ hễ mùa nào trái mắm đen rụng nhiều là ba khía có gạch son, thịt chắc. 
Hồi trước nhà tôi nằm nép mình ở phía bờ sông nên tuổi thơ gắn liền với hàng mắm xanh đu đưa trước gió. Cuộc sống thuở ấy khó khăn vì vậy chẳng có lò gas, lò điện như bây giờ. Ba tôi thường chặt bớt những cành mắm già đem phơi khô làm củi để dành nấu nướng, vất vả quanh năm là thế, nhưng chẳng bao giờ thiếu củi để dùng. Những trưa hè, ven gốc cây ấy là trò tắm sông, chơi trận giả, có đôi lần mấy đứa "gan thỏ đế" bị hoảng hốt, giật mình chạy chân nọ xọ chân kia khi thấy con sâu mắm to đùng vất vơ trên tán lá. Tuổi thơ là vậy, lớn lên rồi biết ai còn nhớ thân mắm xù xì soi bóng bờ sông?
Ngày rời quê lên thành phố, con sóng lăn tăn cuốn từng trái mắm vỗ vào mạng xuồng ì oạp. Lũ trẻ ngày xưa nay đã lớn nên người, biết còn đứa nào nhớ tới cây mắm quê hương? Tôi thèm được sống lại những ký ức xanh ngời tuổi nhỏ, con sóng ngày nào cuốn theo những trái mắm nhấp nhô nay đã nảy mầm trong mênh mông ký ức…
THỤ NHÂN
(ấp Vĩnh Thành, xã Vĩnh Mỹ A, huyện Hòa Bình)