Chuyện cách tân nghệ thuật truyền thống

Có nhiều cách để giữ gìn và phát huy nghệ thuật truyền thống, nhất là trong thời đại bùng nổ của công nghệ số và sức sáng tạo của con người không còn bị giới hạn. Tuy nhiên, để tìm thấy tiếng nói chung giữa các thế hệ trong vấn đề này lại không hề dễ dàng…

MV (video ca nhạc) “Bắc Bling” (Bắc Ninh) của ca sĩ Hòa Minzy sau khi ra mắt nhanh chóng thu hút được sự quan tâm của người hâm mộ. Với thành tích đạt 36 triệu lượt xem trên YouTube, là MV nhạc Việt tạo hiệu ứng tốt nhất từ đầu năm, sản phẩm của cô ca sĩ trẻ này nhanh chóng nhận “cơn mưa” lời khen từ giới trẻ đến những người yêu thích nghệ thuật truyền thống. Để làm được điều đó, tác phẩm với ca từ gần gũi, lồng thông điệp quảng bá du lịch tỉnh Bắc Ninh đã được đội ngũ sản xuất đầu tư một cách bài bản. Video giới thiệu những di tích mang đậm dấu ấn của Bắc Ninh gồm đền Đô, chùa Dâu, làng gốm Phù Lãng, nét sinh hoạt văn hóa đẹp: ăn trầu, hát quan họ, các lễ hội quanh năm. Hòa Minzy cho biết tên bài hát cách điệu chữ “Ninh” thành ‘”Bling” (lấp lánh), mong muốn thể hiện hình ảnh Bắc Ninh tỏa sáng, vươn xa hơn trong tương lai.

Nhưng lẫn trong hàng loạt lời khen, đánh giá cao thì vẫn có không ít những hoài nghi về hiệu quả giới thiệu văn hóa truyền thống của MV. Thậm chí nhiều ý kiến đánh giá thấp và cho rằng việc nhảy múa trong các di tích lịch sử văn hóa đặc biệt như chùa Dâu (ngôi chùa có tuổi đời lớn nhất Việt Nam hiện nay) hay cách dùng ngôn ngữ hiện đại để nói về địa danh là không phù hợp… Có thể thấy, đây là 2 luồng ý kiến tiêu biểu cho vấn đề vốn còn nhiều tranh cãi: gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống như thế nào để đảm bảo không bị mai một giữa thời buổi mà văn hóa ngoại lai đang xâm nhập mạnh mẽ?

Nếu các chuyên gia, các nhà nghiên cứu, những người lớn tuổi… mong muốn được giữ gìn nguyên bản, không pha trộn để văn hóa truyền thống còn nguyên nét bản sắc như nguyên sơ, bởi đó chính là điểm độc đáo không lẫn vào đâu của di sản; thì giới trẻ lại có cách làm riêng để văn hóa truyền thống không bị mất đi giữa thế giới hiện đại sôi động. Họ mặc áo mới cho nghệ thuật truyền thống, nhưng hồn cốt bên trong vẫn là nét mà cha ông đã tạo ra. Nhờ vậy, giới trẻ và người nước ngoài biết đến nhiều hơn đờn ca tài tử, quan họ, chèo, tuồng… Và quan trọng hơn, đó lại là cách thu hút du khách cho du lịch, tạo ra nguồn ngân sách cần thiết để những người làm văn hóa truyền thống được sống tốt hơn.

Cách tân nghệ thuật truyền thống, không phải từ bây giờ với MV “Bắc Bling” mà đã được làm từ thế kỷ trước, khi mà thời đại luôn chuyển mình theo hướng mới. Đó là “tân cổ giao duyên” - nhạc mới kết hợp cùng ca cổ, một cuộc phối ngẫu hợp thời được đón nhận và trở thành “món ăn” tinh thần đặc sắc đến tận hôm nay. Rồi bài dân ca “Trống cơm”, khúc nhạc lòng bất hủ “Dạ cổ hoài lang” được phối trên nền nhạc điện tử hiện đại được khán giả say mê… Rõ ràng, việc bảo vệ và lan tỏa nghệ thuật truyền thống không phải là vấn đề giữ nguyên bản hay đưa cái mới vào, mà phải làm sao để nét truyền thống thấm sâu vào tư tưởng, trở thành tình yêu, niềm tự hào của các thế hệ tiếp nối. Từ đó, họ sẽ có cách để tôn vinh văn hóa dân tộc, đưa nghệ thuật truyền thống Việt đến với khắp nơi trên thế giới. Và đó cũng là sức mạnh mềm để chúng ta bảo tồn văn hóa Việt, bảo vệ đất nước trước sự “xâm lăng” của văn hóa ngoại lai.

Hãy tin vào giới trẻ!

Tâm Ngọc