Chuyện hạt muối...

Trong phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ NN&PTNT chiều 7/6/2022 tại Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XV, Giáo sư - Anh hùng lao động Nguyễn Anh Trí đã hỏi Bộ trưởng về hạt muối! Cuộc trao đổi giữa Bộ trưởng và các đại biểu Quốc hội tại nghị trường chiều ấy; cùng với hộp Muối ngâm chân thảo dược của xóm 4 (xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình) vừa được tặng và đang cầm trên tay - cứ làm tôi miên man nghĩ về hạt muối, nghề muối và những người làm ra muối Ba Thắc.

1. Bạc Liêu được biết đến với thương hiệu “muối Ba Thắc” danh tiếng. Vậy nhưng, giá trị kinh tế của hạt muối ở nước mình không cao; đóng góp của hạt muối cho ngân sách các địa phương không lớn, cho nên diện tích làm muối cả nước nói chung, ở Bạc Liêu nói riêng, đang ngày càng thu hẹp lại. Đã có những diêm dân từ bỏ nghề truyền thống, nhưng đang còn đó những người vẫn có lý do riêng để thủy chung với cái nghề cha ông đã góp phần làm nên hồn cốt của Bạc Liêu xưa giờ. Hàng loạt biện pháp đã và đang được triển khai để hỗ trợ diêm dân, cũng là bằng mọi giá giữ lại và phát huy nghề thủ công truyền thống này: nạo vét kênh mương dẫn nước vào ruộng muối; ứng dụng công nghệ trải bạt trong sản xuất muối; xây dựng cụm kho dự trữ muối đặt tại Đông Hải, Bạc Liêu; kiến nghị những chính sách bình ổn giá hỗ trợ diêm dân; kiến nghị tìm lời giải đáp cho câu chuyện nhập muối từ Ấn Độ... Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Nghề làm muối ở Bạc Liêu” được công nhận cuối năm 2020 lại càng gợi lên câu hỏi: phải làm gì để gia tăng hơn nữa giá trị hạt muối đậm tình xứ sở của một miền quê chưa được gọi là giàu?

Diêm dân xã Vĩnh Thịnh (huyện Hòa Bình) thu hoạch muối trải bạt.

2. Phát triển kinh tế du lịch là một trong 5 trụ cột phát triển kinh tế - xã hội của Bạc Liêu đã qua và sắp tới, với những bước đi ngày một chắc nhịp. Trong nhịp đi ngày một chắc chắn ấy, có lẽ đang cần nhiều hơn nữa những sản phẩm du lịch từ nghề muối, ruộng muối và hạt muối. Để xây dựng hình ảnh, thương hiệu của các sản phẩm du lịch đặc thù, Bạc Liêu có thế mạnh riêng từ thương hiệu muối Ba Thắc, gắn với Chương trình OCOP - Mỗi xã, phường một sản phẩm - (giải pháp phát triển kinh tế từ các sản phẩm nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, truyền thống văn hóa, danh lam thắng cảnh, đang là tiềm năng, lợi thế của địa phương nhưng chưa được phát huy, khai thác để phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân vùng nông thôn).

Đồng nghiệp cũ của tôi bên ngành VH-TT&DL - ca sĩ Thế Trung, có lần kể tôi nghe về tuổi thơ anh ở xứ muối Long Điền, với trò chơi nặn trâu đất thả xuống ruộng muối, để mấy hôm cho muối kết tinh rồi lấy con trâu muối ấy lên chơi. Trò chơi của những “diêm dân nhí” xứ muối của một thuở chưa mấy gì xa lắm gợi lên ý tưởng về những sản phẩm lưu niệm phong phú mang phong vị xứ muối Ba Thắc - Bạc Liêu mình... Để rồi nghĩ rộng ra hơn xíu, đó còn (có thể) là một quy hoạch, mời gọi đầu tư một số điểm du lịch vùng nguyên liệu muối (ở 5 xã ven biển gồm: 3 thuộc huyện Đông Hải và 2 thuộc huyện Hòa Bình), nơi du khách thập phương trải nghiệm những công đoạn làm muối; nơi dựng lên những quán ăn với “thực đơn toàn muối” như tôm rang muối, cua rang muối, ba ba rang muối, gà rang muối, hành muối, kiệu muối; rau củ chấm muối me, muối khế, muối riềng; xôi đậu, cơm chay với muối mè, muối đậu phộng, muối sả ớt; cháo trắng trứng vịt muối; trái cây chấm muối tiêu, muối ớt, muối sả… nơi tổ chức những dịch vụ chăm sóc sức khỏe với nguyên liệu chính là muối, như ngâm chân với nước muối, xông hơi, phòng tắm nước biển…

Đó cũng có thể là nơi giới thiệu và bày bán các sản phẩm muối, kèm những tờ hướng dẫn sử dụng để du khách mua đem về một sản phẩm đặc trưng xứ Bạc Liêu, một loại thực phẩm tối quan trọng cần cho mọi nhà; giới thiệu và cung cấp tri thức về muối của nhân loại, lịch sử về muối, những câu chuyện về muối… giúp du khách bổ sung, củng cố kiến thức về muối khi đặt chân đến xứ muối Bạc Liêu; hoặc có thể dựng lên đôi ba khách-sạn-muối, hay bảo tàng muối nữa chăng? Ở Cố đô Huế, có những bữa tiệc với thực đơn hàng chục loại muối; ở Cố đô Hoa Lư (Ninh Bình) - có sản phẩm Muối ngâm chân thảo dược được quảng cáo rất có lợi cho sức khỏe con người... Và trên mạng xã hội, cũng như trong dân gian - đang có rất nhiều những kinh nghiệm hay, bài thuốc quý từ hạt muối, mà nếu chịu khó sưu tầm, tập hợp, nghĩ cũng… đáng quan tâm lắm ấy chứ.

Bạc Liêu giới thiệu, quảng bá hình ảnh nghề làm muối tại sự kiện du lịch tỉnh Ninh Bình. Ảnh: H.T

3. Có khó lắm không nếu chọn ruộng muối nào đó thuận tiện về đường đi, có không gian phù hợp, tổ chức thành trại sáng tác văn học - nghệ thuật với những căn chòi cây lá địa phương, sinh hoạt dân dã, đồng quê; mọi người áo bà ba, khăn rằn; cảnh và người ẩn hiện bên những dải rừng phòng hộ dài theo mé biển, gợi cảm hứng sáng tạo cho văn nghệ sĩ trong một không gian rất rất đặc thù... Cũng có quyền nghĩ đến một lễ-hội-muối ở xứ muối này lắm chứ! Đã có những lễ hội tôn vinh những giá trị vật thể như lễ hội hoa, lễ hội dừa, lễ hội cà phê, lễ hội lúa gạo, lễ hội thủy sản… Chẳng hạn tỉnh Kiên Giang vừa tổ chức thành công Lễ hội Nước mắm lần thứ nhất. Từng có triết lý cà phê, thì triết lý về muối - tại sao không? Người Nga có nghi thức tiếp đón khách quý bằng muối và bánh mì đen, thì người Bạc Liêu cũng hoàn toàn có quyền thể hiện tấm lòng thơm thảo chỉ với giản dị một dĩa gừng tươi cùng đôi ba hạt muối thắm đượm nghĩa tình. Nhớ có lần, hồi còn là Bí thư Tỉnh ủy Bạc Liêu - anh Võ Văn Dũng dặn anh em Văn phòng Tỉnh ủy, khi tiếp khách, nhất là khách nơi khác đến với Bạc Liêu, nên có dĩa muối hạt và mấy lát gừng tươi, vừa tốt cho sức khỏe, vừa “gừng cay, muối mặn - xin đừng quên nhau”!

***

Muối trong tâm thức Việt mang hàm ý may mắn, thiêng liêng: trong những vật phẩm sắm sanh cúng kiếng bao giờ cũng có dĩa gạo và muối, xong thì rải gạo và muối ấy xuống đất với nguyện ước những tốt đẹp, an lành cho chủ nhân. Một sản phẩm du lịch mang hàm ý tâm linh, chỉ là một túi đỏ may mắn, đựng một ít hạt muối, để du khách đem về như nghênh đón sự may mắn, cầu an trong chuyến đi về xứ muối - tại sao không?!

Ở đâu đó, có thể mai đây mốt nọ sẽ mai một nghề làm muối truyền thống. Chứ còn Bạc Liêu mình đây - nơi có những cánh đồng muối trắng và những hạt muối Ba Thắc đã một thời làm nên hồn cốt của một Bạc Liêu mặn mòi gió biển và duyên dáng soi mình bên bờ biển Đông ngày đêm sóng vỗ, thì chắc chắn là không rồi.

Tôi tin vậy mà!    

ĐBQH Nguyễn Huy Thái