Cối đá xay bột của ngoại

Một chuyến về quê ngoại cùng mẹ, tôi bắt gặp chiếc cối đá xay bột nằm chỏng chơ bên chái nhà đã đóng bụi thời gian kể từ khi ngoại mất. Cậu tôi cất chiếc cối chỉ như một kỷ vật tưởng nhớ về ông bà.

Mẹ đưa mắt nhìn chiếc cối, kỷ vật là chứng nhân của một thời gian khó gắn liền thuở ấu thơ. Bỗng dòng ký ức thuở xưa chợt ùa về khi gia đình tôi ra vùng ven biển lập nghiệp với cuộc sống túng thiếu vây quanh. Khi dành dụm được ít tiền, mẹ đưa anh em chúng tôi về thăm ngoại. Nhìn lũ cháu đen mốc, gầy nhom vì nắng gió vùng biển mặn ngoại xót dạ, bảo: “Tổ cha tụi bây, về rồi đó hen. Để bà đổ bánh cho ăn!”. Bà ra chái bếp lau chùi chiếc cối đá bóng loáng, xúc trong khạp vài lon gạo ngâm làm bột. Tôi háo hức từ lúc bà đổ gạo vào cối xay tạo thành dòng sữa trắng đục thoảng hương dịu ngọt với mùi thơm gạo mới được bàn tay cậu trồng từ mấy thửa ruộng sau nhà. Từ vòng xoay nhịp nhàng dưới bàn tay in hằn nếp nhăn của bà, chúng tôi được thưởng thức những món bánh đượm hồn quê thảo ngọt tình bà dành cho các cháu. Hương vị đó theo mãi chúng tôi đến cả quãng đời.

Nhìn chiếc cối đá lặng im, mẹ hướng về phía chái bếp ám đen màu khói củi, mắt lưng tròng ngấn lệ nhớ thương. Chiếc cối ấy cũng đưa tôi về ký ức tuổi thơ. Giờ đây, tôi đã trở thành mẹ của những đứa con. Tôi cũng muốn con mình biết công đoạn tạo nên những cái bánh thủ công, với chiếc cối xay bột được lưu truyền qua nhiều thế hệ, để thấy được nét văn hóa đặc trưng của miền sông nước, truyền thống dân tộc của ông cha. Khi tôi bảo mẹ: “Mẹ ơi, sẵn dịp nghỉ cuối tuần về đây mình cùng nhau làm bánh xèo từ chiếc cối đá để cúng ngoại nhé!”. Tiếng hò reo của bọn trẻ vang lên cùng cái gật đầu của mẹ, không gian thuở xưa dường như sống lại.

Cối đá là cuộc sống, là ký ức của một thời gian khó, làm lòng tôi thêm trân quý tình yêu thương dạt dào bên người bà tảo tần của một vùng quê sông nước miền Tây.

Bài và ảnh: Cẩm Giang