Dạ cổ hoài lang - 102 năm (1919 - 2021)... Thế gian đâu dễ phai tàn

Từ một khúc nhạc lòng, “Dạ cổ hoài lang” (DCHL) của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu nghiễm nhiên trở thành bản nhạc khơi nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn học - nghệ thuật về sau. Từ một sáng tác đại diện cho văn hóa, hồn cốt Bạc Liêu đã nhân ra những giá trị văn hóa mới cho đời sống tinh thần, kho tàng văn học - nghệ thuật cả nước với không ít sáng tác đi vào lòng người bao thế hệ.

Sự độc đáo của DCHL là như thế, qua 102 năm!

Tiết mục văn nghệ mừng lễ hội Dạ cổ hoài lang (ảnh chụp năm 2018). Ảnh: H.T

“BÁU VẬT VĂN HÓA” CỦA XỨ SỞ

Suốt thời gian dài, có rất nhiều nhận định về giá trị của bản DCHL. Cho rằng DCHL - “báu vật văn hóa” của vùng đất Nam bộ nói chung, của Bạc Liêu nói riêng là cách khẳng định giá trị ở góc độ sở hữu, mà có lần cố nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển đã phát biểu trước báo giới. Và chính vì cái giá trị tuyệt vời đó cộng với tình cảm với quê hương thứ hai - Bạc Liêu, mà người nhạc sĩ ấy đã cất công nhiều năm liền để đưa bản nhạc ra thế giới. Bản DCHL cách đây hơn 3 năm, trước khi nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển rời cõi tạm, đã được chính nhạc sĩ công bố ra 3 thứ tiếng (Anh, Pháp, Trung Quốc). Đây là công trình mà nhạc sĩ đã cộng sự cùng với một số nhà báo, dịch giả để thực hiện. Tâm nguyện cuối đời của người nhạc sĩ từng gắn bó, nặng tình với Bạc Liêu cũng chính là dành cho DCHL!

DCHL ngay từ khi ra đời - Trung thu năm 1919 - đã thổi một luồng gió mới vào đời sống văn nghệ, và mở đường để bài vọng cổ nhịp 4, nhịp 8, 16, 32... ngân nga suốt hành trình hơn trăm năm qua. Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ, cải lương Việt Nam ngày càng tỏa sắc là từ công sức vun bồi, đóng góp của bao nhiêu nghệ nhân, nhạc sĩ trên khắp đất nước này. Nhưng, công lớn của Bạc Liêu là góp vào đó “đứa con tinh thần” DCHL - một tuyệt tác được sinh ra từ câu chuyện đẹp thủy chung son sắt của nghĩa phu thê. “Tam niên vô tử bất thành thê”, một câu chuyện khởi đầu quá đỗi bi ai nhưng kết thúc vô cùng hoan hỷ! Trong sự hoan hỷ riêng của gia đình khi đón chào những người con ra đời thì còn có tin vui chung cho nền âm nhạc dân tộc khi đón nhận “đứa con tinh thần” DCHL của người nhạc sĩ ấy!

Nghe tiếng trống đêm khuya nhớ chồng, từ câu chuyện gia đình riêng tư hay do tình cảnh đất nước chiến chinh, những người vợ trông ngóng chồng nơi chinh chiến xa xăm, cái riêng - cái chung đó đã kết thành bản DCHL. Người nhạc sĩ tài hoa đất Long An chọn quê hương Bạc Liêu lập nghiệp, trên hành trình cuộc đời mình rồi qua sự dìu dắt, cộng sự của những người thầy, người bạn đồng môn, đã cho ra đời bản nhạc lòng; để từ đó âm nhạc dân tộc có thêm một di sản vô giá được chính Nhân dân tôn vinh, ca tụng suốt hơn trăm năm. Cùng với người cha đẻ là nhạc sĩ Cao Văn Lầu, những người góp công sức, trí tuệ, tài hoa cho DCHL còn là bao lớp nhạc sĩ, nghệ nhân, nghệ sĩ như Nhạc Khị, sư Nguyệt Chiếu, Lư Hòa Nghĩa, Trịnh Thiên Tư, Mộng Vân, Trần Tấn Hưng...

CẢM TÁC TỪ BẢN NHẠC LÒNG

Chưa có thống kê nào chính xác rằng đã có bao nhiêu sáng tác được ra đời từ DCHL, chỉ biết là từ âm điệu của DCHL đã chắp cánh cho khá nhiều sáng tác văn học - nghệ thuật kể từ khi bản nhạc vừa ra đời kéo dài suốt hành trình hơn trăm năm qua. Năm 1999, sau 80 năm ra đời và phát triển lên nhiều cung bậc, DCHL lại tiếp tục gặp người “đỡ đầu” là nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển - khi ông đã thực hiện việc phục hiện và đưa bản nhạc vào thành nhạc Tây phương. DCHL từ cổ nhạc bước qua tân nhạc kể từ đó và chiếm lĩnh một góc sàn diễn âm nhạc cho tới bây giờ. Cảm tác từ những âm điệu thổn thức, nhớ thương đó của DCHL, cố đạo diễn Thanh Hoàng (cũng là người quê gốc Bạc Liêu) đã dựng thành vở kịch cùng tên, gây tiếng vang một thời ở sân khấu 5B Võ Văn Tần với số suất và lượng khán giả “khủng”. Vở kịch nói lên nỗi lòng của những người tha phương nơi đất khách luôn vọng về cố hương. Cái hồn cốt của vở kịch đã được những từng âm điệu DCHL bao trùm khi “hò, xự, xang, xê, cống” ngân lên. Đó cũng chính là cách DCHL thấm đẫm hơn khi được đưa vào nhiều ca khúc, bài thơ của nhiều tác giả, nhạc sĩ!

“Về Bạc Liêu giấc mơ đời tình yêu, thế gian đâu dễ phai tàn bài DCHL” (ca khúc “Yêu cô gái Bạc Liêu” - nhạc sĩ Thanh Sơn); “Từ là từ phu tướng/ Bảo kiếm sắc phán lên đàng/ Vào ra luống trông tin nhạn/ Năm canh mơ màng/ Em luống trông tin chàng/ Cho gan vàng quặn đau í a/ Ôi tiếng ca chứa đựng nghĩa tình phương Nam/ Ôi tiếng ca gói trọn tấm lòng thủy chung” (ca khúc “Trở lại Bạc Liêu” - nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển), “Đêm luống trông tin bạn/ Ngày mỏi mòn như đá vọng phu/ Vọng phu vọng, luống trông tin chàng/ Lời ai ca, dưới ánh trăng này/ Rừng nước mênh mông, đêm Gành Hào chợt thương nhớ ai” (“Đêm Gành Hào nghe điệu hoài lang” - nhạc sĩ Vũ Đức Sao Biển)... Từ ca khúc đến ca khúc, từ trái tim nối trái tim bởi mạch dòng cảm xúc đồng điệu, thế là DCHL cứ trải dài qua bao thăng trầm năm tháng.

102 năm và hơn nữa, DCHL vẫn còn thổn thức, khúc nhạc lòng ấy nối mạch cảm xúc cho việc sáng tác cũng như cảm thụ dòng nhạc dân tộc nhiều thế hệ về sau.

CẨM THÚY