Để sân khấu dù kê phát triển trong giao lưu, hội nhập toàn cầu

Dân tộc Khmer đã sáng tạo nên loại hình sân khấu dù kê vào đầu thế kỷ 20. Điều đó thể hiện sự phát triển mạnh của nền văn hóa - nghệ thuật trong cộng đồng dân tộc Khmer. Thông qua những tập quán sinh hoạt, những lễ tết của đồng bào Khmer (đám cưới, đua ghe ngo, thả đèn gió…) ta đều nhận thấy đồng bào Khmer đã có những sáng tạo về văn hóa - nghệ thuật rất tinh tế. Chính những điều đó đã làm nền tảng cho sự ra đời của sân khấu dù kê.

Nét đặc sắc của sân khấu Dù kê

Dù kê là loại hình sân khấu mở, cũng như sân khấu cải lương, không đòi hỏi những hình thức biểu diễn nghiêm khắc, chặt chẽ như sân khấu hát bội. dù kê yêu cầu diễn viên biểu diễn tự nhiên như trong sân khấu kịch. Nó cũng giống như phong cách cải lương hiện thực, diễn viên cứ diễn tự nhiên như cuộc sống, khi nào vô ca thì vô bài bản. Tuy nhiên, khi biểu diễn các loại kịch bản đề tài cổ dân gian, thần thoại thì động tác có cách điệu thêm. Sự cách điệu này cũng nhẹ nhàng, chỉ mang yếu tố tạo hình thẩm mỹ chứ không có những hình thức vũ đạo cao như trong sân khấu hát bội, hay cải lương.

Đoàn Nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu biểu diễn phục vụ người dân tại chùa Xiêm Cán (TP. Bạc Liêu). Ảnh: C.T

Âm nhạc trong sân khấu dù kê được sử dụng từ nguồn dân ca của đồng bào Khmer, đồng thời cũng tiếp thu cả nhạc Hồ quảng và nhạc Tây. Điều này cũng giống như sự phát triển của sân khấu cải lương, góp phần bổ sung cho những giai điệu còn thiếu trong sân khấu dù kê. Cho đến nay, dàn nhạc trong sân khấu dù kê vẫn giữ được sự thuần khiết của những nhạc cụ dân tộc, bao gồm các cây đàn kéo, thổi và bộ gõ (gáo, cò, tam thập lục, đàn cồng, trống, thanh la). Dàn nhạc vẫn giữ được hồn âm nhạc dân tộc của đồng bào Khmer, một màu sắc âm nhạc hết sức riêng biệt, không bị pha trộn với bất cứ loại hình sân khấu nào. Đó là điều rất quý giá, đáng trân trọng và cần phải được tiếp tục giữ gìn.

Là loại hình nghệ thuật ra đời trong thế kỷ 20, còn mới mẻ, trẻ trung, nên dù kê chưa có một định hình nào cứng nhắc. Do vậy, sân khấu dù kê cũng rất dễ dàng đưa vào những đề tài thể hiện phong phú, cả đề tài cổ cũng như hiện đại. Trong nhiều năm tham gia hội diễn sân khấu toàn quốc, sân khấu dù kê cũng đã chiếm được những giải thưởng ở cả đề tài cổ lẫn hiện đại. Điều đó cho thấy tiềm năng phát triển của sân khấu dù kê còn rất mạnh.

Trước xu thế giao lưu, hội nhập

Trong tình hình hoạt động của sân khấu nước ta hiện nay, việc kéo khán giả đến với sân khấu không phải dễ dàng gì. Tuy nhiên, sân khấu dù kê vẫn được đồng bào dân tộc Khmer đón nhận rất nhiệt tình. Với một nhu cầu thưởng thức như vậy thì nâng cao chất lượng nghệ thuật là việc vô cùng cần thiết! Hơn nữa, đất nước ta đang thúc đẩy mạnh mẽ việc thu hút du lịch. Đây cũng sẽ là một nguồn thu ngân sách rất lớn, nếu chúng ta đưa nghệ thuật dù kê nằm trong tua du lịch trong khu vực Nam bộ. Trước xu thế giao lưu, hội nhập văn hóa hiện nay, đây cũng là một bản sắc nghệ thuật hết sức độc đáo mà chúng ta nên đưa ra giới thiệu với khách du lịch trong và ngoài nước, nó sẽ làm phong phú hơn cho nền văn hóa - nghệ thuật của nước nhà.

Hiện nay, sự tồn tại của các đoàn dù kê, chủ yếu là tập vở và đi biểu diễn lưu động tới các địa phương, không có lực lượng chuyên nghiên cứu sâu về nghệ thuật, lực lượng biểu diễn chủ yếu được đào tạo tại các đoàn mang tính chất truyền nghề, thiếu những bàn tay đạo diễn, nhạc sĩ, họa sĩ được đào tạo chính quy.

Để nâng cao chất lượng nghệ thuật dù kê, có nhiều vấn đề cần được giải quyết. Trước hết, để có thể giải quyết toàn diện cho sự phát triển của sân khấu dù kê, Nhà nước cần cho thành lập một nhà hát dù kê ở các tỉnh ĐBSCL. Chúng ta đã có nhà hát tuồng, chèo, cải lương, kịch; vậy nên có một nhà hát dù kê là hoàn toàn hợp lý và cần thiết! Nhà hát dù kê sẽ là một trung tâm tập hợp tất cả các nghệ sĩ, những nhà nghiên cứu, nhà đào tạo, huấn luyện am hiểu về nghệ thuật dù kê, để tập trung trí tuệ xây dựng nghệ thuật dù kê trở thành một loại hình sân khấu dân tộc mạnh, đáp ứng nhu cầu thưởng thức ngày càng cao của đồng bào Khmer, và giới thiệu giao lưu quốc tế trong thời đại hội nhập toàn cầu.

Thạc sĩ HÀ QUANG VĂN