Để “tam nông” bứt phá: Bài 3: Cần có cách tiếp cận mới

Nâng cao năng lực cho nguồn lực con người nói riêng và cả nền nông nghiệp, nông thôn nói chung, cốt lõi phải bắt đầu từ cơ sở. Trong bối cảnh toàn tỉnh đang cùng cả nước xây dựng nông thôn mới - nền tảng vững chắc phát triển “tam nông”, vấn đề tìm giải pháp để giải quyết những bài toán khó từ cơ sở là yêu cầu cấp bách tiếp tục đặt ra cho các địa phương trong tỉnh nói chung, cả khu vực ÐBSCL nói riêng.

Để tam nông bứt phá, các vấn đề về thị trường tiêu thụ, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở, về vốn… đều phải được giải quyết một cách thoả đáng.

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cùng đoàn cán bộ Sở NN&PTNT tỉnh khảo sát mô hình tôm - lúa trong liên kết chuỗi giá trị tại huyện Thới Bình.       Ảnh: NGỌC HUỆ

Ông Lê Công Nghiệp, Cán bộ hưu trí Phường 8, TP Cà Mau:  "Giải quyết tốt những rào cản trong lĩnh vực nông nghiệp thì sản xuất mới thông”

Xây dựng nông thôn mới đã thổi vào nông thôn Cà Mau một luồng gió mới. Phải nhìn nhận rằng, chính sự thay đổi về hạ tầng đã làm nên nét chấm phá mới cho vùng nông thôn. Tuy nhiên, đã qua trong xây dựng nông thôn mới tỉnh ta còn nặng nề về đầu tư hạ tầng mà quên đi (hoặc lờ đi) việc tập trung nâng cao đời sống vật chất cho nông dân, cụ thể là nâng cao thu nhập. Trong khi đó, cái người dân cần không chỉ là hạ tầng giao thông phát triển mà là người dân sẽ phát triển như thế nào trên cái hạ tầng nông thôn hiện đại đó.

Những rào cản cho sản xuất nông nghiệp vẫn chưa được giải quyết một cách triệt để như chưa có lợi thế về quy mô đất đai, chưa gắn với tiến bộ khoa học và công nghệ, kết cấu hạ tầng chưa theo kịp, thị trường nông nghiệp còn nhiều méo mó, thiếu tính minh bạch… Vì vậy, các mô hình không phát huy được những điểm tích cực của mình như kỳ vọng.

Và trong một chừng mực nào đó, sự hạn chế của các mô hình này còn bắt nguồn từ lòng tin giữa các doanh nghiệp và nông dân chưa cao, nên cách thực hiện các cam kết không thật sự đảm bảo lợi ích của các bên. Giải quyết được nút thắt giữa doanh nghiệp và người nông dân thì liên kết 4 nhà mới phát huy được.

Bên cạnh, yếu tố con người trong xây dựng nông thôn mới cũng có vai trò rất quan trọng. Trước hết phải là những đảng viên gương mẫu, đi đầu và có nhận thức nhạy bén về chủ trương (đủ tâm và tầm khi thực thi công việc). Họ không chỉ gương mẫu trong thực hiện các phần việc của gia đình mình mà còn phải biết “phân vai” từng loại công việc cho mỗi người, mỗi hộ, mỗi ngành cùng hành động để đạt được mục tiêu và mục đích cuối cùng là hoàn thiện 19 tiêu chí trong xây dựng nông thôn mới thì “tam nông” ắt sẽ bứt phá.

Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Cà Mau Ngô Minh Chiến: "Tổ chức sản xuất đóng vai trò quan trọng nhất, trong đó liên kết sản xuất phải được làm đến nơi đến chốn”

Ông Ngô Minh Chiến khẳng định: "Ðã qua, mặc dù các xã có hơn 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới rồi nhưng tôi vẫn chưa an tâm ở nhóm tiêu chí về hình thức tổ chức sản xuất. Mô hình này ở nhiều nơi còn mang tính hình thức và người nông dân chưa nhận thấy được vai trò thật sự của nó, lợi ích mà nó mang lại cũng không rõ ràng, minh bạch.

Tổ chức sản xuất tốt là sản xuất ấy phải được gắn liền với thị trường tiêu thụ như môi với răng. 6 mặt hàng chủ lực trong tái cơ cấu của tỉnh đã được hoạch định, nhưng điều băn khoăn nhất của tôi không phải là nông dân không xây dựng được vùng nguyên liệu mà là nguyên liệu ấy sẽ được tiêu thụ như thế nào mới là mối quan tâm mà nông dân lo ngại nhất. Các mô hình nuôi, trồng như cá bổi, keo lai, cua, tôm sinh thái, chuối và lúa chất lượng cao đều nằm trong tầm tay của người nông dân, chẳng qua là tổ chức lại cho thành vùng nguyên liệu, áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào để tăng năng suất. Nhưng bài toán cuối cùng mà cũng là vướng mắc ngàn đời của nông dân là sản phẩm làm ra bán ở đâu và giá cả như thế nào, hay cũng chỉ là điệp khúc được mùa, mất giá và mất mùa thì được giá.

Chủ tịch Hội Thuỷ sản tỉnh Cà Mau Trần Văn Của: "Liên kết chuỗi trong sản xuất là con đường ngắn nhất đưa tam nông bứt phá”

Chuỗi giá trị có ý nghĩa vô cùng to lớn trong sản xuất nông nghiệp, nhất là đất nước ta đang hội nhập sâu rộng với quốc tế, sản phẩm nông nghiệp chủ yếu là xuất khẩu. “Từng người nông dân hoặc các tổ hợp tác (THT), hợp tác xã (HTX) nhỏ lẻ không thể tự thực hiện được chuỗi sản xuất và tiêu thụ ở thị trường quốc tế mà cần phải thực hiện liên kết giữa các nông hộ (tổ chức của nông dân) với các doanh nghiệp thì mới có thể đủ năng lực để đưa sản phẩm của Việt Nam ra thị trường quốc tế; đồng thời làm gia tăng giá trị cho chuỗi sản xuất nông nghiệp”, ông Trần Văn Của nhận định.

Thấy rõ được ý nghĩa quan trọng này, thời gian qua, Bộ NN&PTNT phối hợp với các bộ, ngành đã tham mưu cho Quốc hội, Chính phủ ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng liên quan đến chính sách liên kết sản xuất nông sản. Ðặc biệt, sau khi Quyết định 62/2013/QÐ-TTg được ban hành, các tỉnh tích cực triển khai liên kết gắn sản xuất với tiêu thụ nông sản, xây dựng cánh đồng lớn, trong đó có Cà Mau. Cánh đồng lớn tôm - lúa ở Cà Mau đã có bước phát triển, thế nhưng việc triển khai thực hiện việc phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị vẫn còn hạn chế, tỷ lệ thành công trong liên kết theo chuỗi giá trị thấp, tiến độ triển khai khá chậm, nhiều mô hình gặp khó khăn.

"Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, song theo tôi, nguyên nhân quan trọng là vai trò của Nhà nước; cơ chế, chính sách cũng như trách nhiệm của các bên có liên quan tham gia liên kết. Và trong liên kết, không chỉ có hình thức liên kết dọc giữa nông dân với doanh nghiệp, mà còn là liên kết ngang giữa nông dân với nông dân, doanh nghiệp với doanh nghiệp, đặc biệt hơn là cơ chế chính sách mà Nhà nước hỗ trợ cho doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Thể hiện rõ nhất là chính sách về vốn, Nghị định 55/20015/NÐ-CP về hỗ trợ vốn sản xuất đối với THT, HTX, hộ nuôi trồng thuỷ sản vẫn còn chưa  tiếp cận được.

Chính vì vậy, rào cản lớn nhất khiến tam nông chưa thể bứt phá được chính là vấn đề vốn; hoạt động của các THT, HTX, liên kết chuỗi tìm đầu ra cho sản xuất hạn chế… Ðể tam nông bứt phá thì các vấn đề trên phải được giải quyết. Nhà nước phải là đầu tàu đứng ra giải quyết chứ người nông dân cũng không thể tự mình làm được./.

Ngọc Huệ lược ghi