Đề xuất chính sách đào tạo đội ngũ gìn giữ và phát huy nghệ thuật sân khấu Dù kê

Phát huy giá trị của các loại hình văn hóa - nghệ thuật nói chung, nghệ thuật sân khấu Dù kê của đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ nói riêng là việc làm cần thiết trong xu thế giao lưu, hội nhập quốc tế hiện nay. Và đội ngũ nghệ nhân -những người trực tiếp gìn giữ và đóng vai trò trao truyền những giá trị văn hóa độc đáo ấy rất cần có chính sách đãi ngộ đặc biệt để họ làm tròn trọng trách của mình.

Bảo tồn văn hóa phi vật thể chính là việc đưa văn hóa phi vật thể trở lại với chủ thể văn hóa để tạo điều kiện tốt nhất cho nó tồn tại với môi trường thân thiện sản sinh các hiện tượng văn hóa. Bởi vậy, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể cũng có nghĩa bảo vệ những người kế thừa là đội ngũ nghệ nhân dân gian. Thực tế bao đời nay cho thấy, chỉ cần có người kế thừa thì văn hóa phi vật thể “còn sống”, chỉ cần đội ngũ nghệ nhân tràn đầy sức sống thì văn hóa phi vật thể sẽ không ngừng được sáng tạo trong quá trình trao truyền và kế thừa. Do đó, để bảo vệ những “báu vật nhân văn sống”, ngoài việc thừa nhận và tạo điều kiện tốt nhất về vật chất và tinh thần thì điều quan trọng hơn là khuyến khích họ có ý thức trao truyền những giá trị vô giá kết tinh trong văn hóa truyền thống của dân tộc cho thế hệ tương lai.

Tiết mục văn nghệ của Đoàn nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu biểu diễn trong Ngày hội VH-TT&DL Nam bộ tại tỉnh An Giang. Ảnh: C.T

Những giá trị văn hóa - nghệ thuật nói chung, sân khấu Dù kê nói riêng tồn tại đến hôm nay là nhờ ý thức bảo vệ của chính chủ thể văn hóa, nhờ sự huy động sức dân có hiệu quả trên nền tảng ý thức sâu sắc và lòng tôn kính của người dân trong việc gìn giữ văn hóa truyền thống. Việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy nghệ thuật sân khấu Dù kê, đặc biệt là trước ngưỡng cửa gia nhập di sản văn hóa của nhân loại, chỉ có thể hiệu quả và thành công khi có sự tham gia tự nguyện, lòng tự hào của chính những chủ thể văn hóa! Do đó, điều quan trọng là phải biết huy động nhiều thành phần tham gia như: sinh viên, nhà nghiên cứu, nhà quản lý, những người làm công tác bảo tồn; mặt khác đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức trong việc bảo tồn và phát huy văn hóa nghệ thuật, loại hình nghệ thuật Dù kê, khơi dậy ở họ lòng tự hào về văn hóa của dân tộc mình...

Để bảo tồn và phát huy nghệ thuật Dù kê đến đỉnh cao, ngoài việc xem trọng vai trò của chủ thể gìn giữ, thiết nghĩ phải có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nhằm không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ hoạt động trên lĩnh vực này. Việc đào tạo nghệ nhân, đạo diễn, biên đạo múa, diễn viên phải chú trọng đến tính chất chuyên nghiệp, chính quy. Một thực tế hiện nay là đa phần các nghệ nhân nói chung, đội ngũ diễn viên hoạt động trên lĩnh vực sân khấu Dù kê chưa qua trường lớp, nghiệp vụ mà hầu hết là những người có kinh nghiệm. Bằng kinh nghiệm của mình, họ đang thực hiện sứ mệnh trao truyền những tinh hoa ưu tú nhất của loại hình nghệ thuật độc đáo của dân tộc mình cho những thế hệ kế thừa. Đó là vốn quý, nhưng để những vốn quý này không bị mai một theo thời gian thì rất cần một kế hoạch chăm bồi dài hơi, những chính sách đãi ngộ đặc thù.

Do tính đặc thù của loại hình nghệ thuật Dù kê chú trọng đến trình độ về nghệ thuật nhiều hơn cho nên đừng quá đòi hỏi cao về trình độ học vấn, phải biết ưu tiên tuyển dụng những người có chất giọng tốt, biết múa dẻo, hát hay, diễn nhập vai...; tổ chức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ biên kịch, diễn viên trước là về nghiệp vụ, sau đó là nâng cao trình độ văn hóa; có chế độ, chính sách bồi dưỡng đặc biệt đối với đội ngũ sáng tác, dàn dựng, biên đạo; hỗ trợ về trang thiết bị phục vụ diễn xuất; ngoài việc chăm bồi đội ngũ trực tiếp đầu tư kịch bản, dàn diễn viên xuất hiện trên sân khấu cũng rất cần đào tạo những nghề chuyên môn bổ trợ cho sân khấu Dù kê như hóa trang, phục trang...

Phát huy giá trị của di sản văn hóa dân tộc trong sự phát triển của đất nước và làm cho di sản văn hóa truyền thống tiếp tục tỏa sáng trong xu thế giao lưu, hội nhập là nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Nghệ thuật sân khấu Dù kê - một trong những di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào dân tộc Khmer đã, đang làm giàu cho kho tàng di sản văn hóa của Việt Nam, vì vậy thiết nghĩ rất cần những động thái tích cực trong việc gìn giữ, trao truyền và phát huy những giá trị độc đáo vốn có.

KIM HỒNG DANH