Độc đáo lễ hội Oóc-om-bóc của đồng bào Khmer

Có thể nói, một trong những lễ hội dân gian đặc sắc của đồng bào Khmer là lễ hội cúng trăng diễn ra vào rằm tháng Mười hàng năm. Lễ hội này xuất phát từ tục tạ ơn Thần nước và cũng là dịp để bà con phum sóc vui chơi sau những ngày lao động vất vả.
Đối với đồng bào Khmer, từ lâu nghề nông (hay nghề trồng lúa nước) là một trong những nguồn thu nhập chính để nuôi sống gia đình. Vì vậy, nước có một vị trí quan trọng mang tính quyết định trong sản xuất nông nghiệp, cũng như tín ngưỡng thờ Thần nước đã trở thành nét đẹp văn hóa trong sinh hoạt và lễ hội truyền thống của đồng bào. Xuất phát từ tín ngưỡng tôn bái Thần nước, nên bà con Khmer tổ chức lễ cúng trăng hay còn gọi là Bund Thvai Pres Khe (vì Mặt trăng có liên quan trực tiếp đến sự lên xuống của thủy triều). Cùng với lễ cúng Trăng còn có lễ đút cốm dẹp (Oóc-om-bóc) nên dân gian quen gọi là lễ Oóc-om-bóc thay vì gọi là lễ cúng trăng.

Thả đèn nước cầu cho gia đạo bình an và sản xuất được mùa trong lễ cúng Trăng tại chùa Đìa Muồng (huyện Phước Long).Ảnh: K.T

Để tiến hành lễ cúng trăng thì một trong những hoạt động không thể thiếu là tục đưa Thần nước và thả hoa đăng cầu cho mưa thuận gió hòa, sản xuất được mùa và gia đạo được bình an. Vì vậy, nhiều ghe, xuồng có kết những chiếc đèn nước rực rỡ màu sắc với nhiều hoa, đèn điện tử lung linh được thả trôi theo các dòng sông, con kênh nơi có đông đồng bào Khmer sinh sống. Ngoài ra, trong lễ hội ở một số nơi còn có tục thả đèn gió; các hoạt động vui chơi, giải trí như: múa lâm-thôn, ca hát, đua ghe Ngo, đẩy gậy, kéo co, giã cốm dẹp…
Đặc biệt, để tổ chức lễ cúng trăng, ngoài các gia đình tự tổ chức cúng, thì lễ thường được tổ chức ở các sân chùa. Và các lễ vật để đem tế lễ, cùng với nhang, đèn, hoa tươi thì còn có các sản vật do nông dân sản xuất như: khoai, chuối, bánh…, và nhất định không thể thiếu cốm dẹp. Sau khi cúng xong, chủ lễ sẽ gọi các trẻ nhỏ lên rồi đút cốm dẹp vào miệng và vỗ nhẹ sau lưng, tiếp đó là hỏi: “Cháu có ước muốn gì?”. Các em nhỏ chia sẻ ước mơ của mình như: học tập giỏi; gia đình sản xuất trúng mùa… Sau đó mâm cỗ cúng sẽ được bày ra chiếu và chia cho tất cả mọi người cùng ăn và vui ca dưới ánh trăng sáng vằng vặc, đắm chìm trong tiếng kèn srô-lây và tiếng trống sa-dăm.
Lễ hội truyền thống đặc sắc này sẽ góp phần quan trọng vào việc phát triển du lịch cho tỉnh nhà, vì vậy rất cần được bảo tồn và phát huy.
Kim Trung