Đờn ca tài tử Chung lòng nối nhịp

Khi bài báo này trên tay độc giả thì ở nơi gìn giữ những bảo vật của đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam Bộ tại Bạc Liêu - Khu lưu niệm nghệ thuật ĐCTT Nam Bộ và nhạc sĩ Cao Văn Lầu - đang tha thiết những điệu thức Xàng xê, Văn thiên tường, Trường tương tư... Những nghệ nhân, tài tử nắn phím so dây hòa điệu cùng lời ca ngọt lịm. Gọi là giao lưu cũng được, tranh tài cũng không sai, tựu trung lại là đang cùng nhau phát huy giá trị một di sản văn hóa phi vật thể mang tầm vóc quốc tế.

Đúng chất tài tử

Lắng nghe cách vô bài đúng nhịp, luyến láy “ăn đờn”, rồi nhìn phong cách ra bộ tự tin trên sân khấu, khó ai đoán được người đang trình diễn là cô bé chỉ mới 12 tuổi. 14 câu Xuân tình lớp 1 “Bạc Liêu ngày mới” do Mai Châu Xuân Quỳnh trình diễn là một trong những tiết mục của buổi thi diễn đầu tiên tại Liên hoan ĐCTT Bạc Liêu năm 2022. 11 thành viên trong Câu lạc bộ (CLB) ĐCTT Dạ Cổ Hoài Lang (Hội Văn nghệ Dân gian), trẻ tuổi nhất là 12 tuổi, già nhất đã 75 tuổi (là nghệ nhân ca tài tử Triệu Văn Sợi, cũng là người giữ lửa phong trào ở Bạc Liêu mà ai trong giới đờn ca ít nhiều đều biết). Cũng có những người lần đầu tiên bước chân lên sân khấu với khán giả ngồi ở dưới đông đúc như thế này. Ngọc Ngoan và Bảo Châu kể khi tập dượt, chị em nói với nhau cứ ca thoải mái như hồi đi đám tiệc giao lưu, đừng căng thẳng áp lực chuyện thi cử là sẽ làm tốt. Còn Nghệ nhân ưu tú Phạm Văn Loan, nhà ở miệt Phong Thạnh Tây A (huyện Phước Long) hằng tuần phải đi đường xa vài chục cây số đến tập dượt cùng CLB ĐCTT huyện Đông Hải. Không có “cát-xê” cho những buổi tập dượt nhưng ai cũng nhiệt tình hết mình...

Liên hoan sẽ trao giải cho những người chơi nổi bật hơn, nhưng tinh thần giao lưu, vui vẻ là chính nên lỡ... thua thì thôi, coi như dịp để gặp gỡ, hòa nhịp với nhau. Chơi ĐCTT đúng chất là như vậy. ĐCTT được trao truyền bằng niềm đam mê nên không nề hà là bao nhiêu tuổi mới trở thành tài tử. Nghệ nhân đờn kìm Ngọc Cần của Bạc Liêu vốn thành công từ khi còn là một cô bé ôm cây đờn cao hơn mình đó thôi. Được trao truyền bằng niềm đam mê nên ĐCTT không kén người chơi, miễn đam mê thì tìm đến. Ở Bạc Liêu, giới trí thức (bác sĩ, cán bộ, giáo viên...) hay nông dân, người kinh doanh... đều biết ca, đờn. Cũng như Ngoan và Châu, nhiều thí sinh tham gia Liên hoan lần đầu tiên đứng trên sân khấu, chơi để thỏa niềm đam mê và góp công gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại này.

Phần thi của Câu lạc bộ Đờn ca tài tử huyện Đông Hải. Ảnh: H.T

Nối nghiệp tiền nhân

Dù quy mô như những hội thi, liên hoan ĐCTT hay đơn giản chỉ là buổi sinh hoạt ở từng khóm - ấp thì hơn 150 CLB ĐCTT với hơn 2.000 thành viên (và những người biết ca, đờn trên khắp mảnh đất tài tử này) thực chất là đang làm nhiệm vụ nối nghiệp tiền nhân.

Cùng với những tỉnh, thành phố Nam Bộ lưu giữ di sản ĐCTT ông cha để lại, Bạc Liêu đã xây dựng riêng “Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật ĐCTT Nam Bộ trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2021 - 2025”. Việc xây dựng Đề án đã góp phần quan trọng cho công tác duy trì hoạt động, giao lưu tại các thiết chế văn hóa, CLB ĐCTT; tạo cơ hội, điều kiện cho các đội, nhóm tài tử, đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân, học sinh, sinh viên, quần chúng nhân dân, khách du lịch trong và ngoài nước tiếp tục được hưởng thụ giá trị độc đáo của nghệ thuật ĐCTT.

Liên hoan ĐCTT trong khuôn khổ và trước thềm Ngày hội Văn hóa - Du lịch Bạc Liêu và Lễ hội Dạ cổ hoài lang năm 2022 có ý nghĩa đặc biệt hơn bao giờ hết! Giữa những hoạt động tôn vinh văn hóa, quảng bá vùng đất, con người Bạc Liêu, Liên hoan như một nét son để nhạc tài tử khoe hương tỏa sắc. Những nghệ nhân ĐCTT miệt vườn, những người đang là “đại sứ” trao truyền và phát huy giá trị ĐCTT lại tiếp tục hành trình nối gót tiền nhân để ĐCTT tiếp tục được lưu truyền...

Trong bài phát biểu tại Hội nghị văn hóa toàn quốc hồi cuối năm 2021, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh cần phải “Quan tâm hơn nữa đến việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của các vùng, miền, của đông bào các dân tộc, kết hợp với tiếp thu tinh hoa văn hóa của thời đại. Phát triển “sức mạnh mềm” của văn hóa Việt Nam, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia trong thời gian tới. Các giá trị di sản vật thể và phi vật thể là tài sản vô cùng quý báu do tổ tiên, cha ông ta mấy nghìn năm để lại, không phải nơi nào cũng có được; chúng ta có trách nhiệm phải giữ gìn, trân trọng và phát huy. Nếu không là chúng ta có tội với lịch sử, là vong ân bội nghĩa với tổ tiên, cha ông chúng ta”.

Liên hoan ĐCTT hay cách từng nghệ nhân, tài tử đang chơi một cách bình dân trên bờ ruộng, vườn nhà trong đời sống thường nhật bấy lâu nay chính là đều đang chung lòng gìn giữ, trân quý phát huy một tài sản vô cùng quý báu mà các bậc tiền nhân đã để lại...

CẨM THÚY