Gắn thiết chế văn hóa với chùa Khmer: Cách làm hay cần được nhân rộng

Thời gian qua, hệ thống thiết chế văn hóa (TCVH) đã được quan tâm đầu tư, xây dựng rộng khắp ở các địa phương trong tỉnh. Đặc biệt, việc gắn TCVH với chùa Khmer được cho là cách làm mới, mang đến nhiều hiệu quả trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc.

Theo khảo sát, phần lớn các TCVH trong tỉnh đều được xây dựng thành một khu riêng biệt, hoạt động dưới sự quản lý của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, ở nhiều nơi cách làm này không phát huy được hiệu quả của TCVH. Thời gian gần đây, việc kết hợp TCVH với chùa Khmer được cho là cách làm mới, mang tính sáng tạo và hiệu quả. Điển hình là xã Vĩnh Trạch Đông (TP. Bạc Liêu) đã phối hợp với Bảo tàng tỉnh chủ động đưa hệ thống TCVH vào quần thể chùa Xiêm Cán. Do đặc thù là địa phương có đông đồng bào dân tộc Khmer sinh sống, nên khi xây dựng TCVH trong chùa - nơi được xem là trung tâm sinh hoạt văn hóa của đồng bào phum sóc - ngay lập tức đã phát huy được hiệu quả của TCVH này.

Cán bộ, sư sãi và đồng bào Khmer xã Vĩnh Trạch Đông (TP. Bạc Liêu) nghe giới thiệu về các hiện vật trưng bày tại nhà truyền thống trong chùa Xiêm Cán. Ảnh: H.T

Năm 2012, TCVH được đưa vào phục vụ với 4 hạng mục chính gồm: thư viện, hội trường, sân khấu và nhà trưng bày. Khác với các TCVH thông thường, ngoài nguồn tài liệu tiếng Việt, phòng thư viện nơi đây còn thường xuyên cung cấp các loại báo bằng chữ Khmer. Mỗi ngày, thư viện trở thành điểm học tập, nghiên cứu của cán bộ, người dân và sư sãi Khmer địa phương để cập nhật kiến thức mới, nâng cao trình độ dân trí. Đại đức Sơn Diễn, Phó trụ trì chùa Xiêm Cán cho biết: “Chùa Khmer là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa - nghệ thuật, tín ngưỡng của phật tử. Thế nên, việc xây dựng TCVH trong chùa Khmer sẽ thu hút được sự quan tâm của đồng bào, khai thác hiệu quả của các phòng chức năng. Đồng thời, giáo dục cho thế hệ trẻ biết về tiếng mẹ đẻ và bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc mình”.

Điểm nhấn của TCVH chùa Xiêm Cán là nhà trưng bày truyền thống. Với sự độc đáo của các hiện vật mang đậm bản sắc dân tộc, nơi đây được ví như một “bảo tàng văn hóa” thu nhỏ của đồng bào Khmer. Tuy chỉ vỏn vẹn hơn 40 hiện vật, tranh ảnh, nhạc cụ truyền thống, nhưng đã phần nào tái hiện lại vẻ đẹp của người Khmer xưa và nay trong quá trình lao động, sản xuất, phát triển nền văn hóa dân tộc. Ngoài ra, nhà truyền thống còn trưng bày những hình ảnh về hoạt động chăm lo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và tỉnh đối với sư sãi cũng như nhân dân địa phương.

Không chỉ vậy, các hoạt động văn hóa, sinh hoạt dù lớn hay nhỏ của địa phương cũng đều được tổ chức tại TCVH của chùa Xiêm Cán. Với cách làm này, phong trào văn hóa - nghệ thuật của địa phương đã được duy trì thường xuyên; công tác tuyên truyền và kêu gọi thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội cũng đạt được hiệu ứng tích cực. Bà Lưu Thị Tuyết Mai, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Trạch Đông, cho biết: “Từ khi hệ thống TCVH được gắn với chùa Khmer, đời sống tinh thần của người dân địa phương không ngừng được cải thiện. Có thể nói, hai công trình đã có sự tương tác về mặt ý nghĩa, tâm linh, góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Đặc biệt, khách du lịch khi đến đây cũng rất thích thú bởi nét độc đáo của văn hóa Khmer”.

Đến thời điểm này, Vĩnh Trạch Đông là đơn vị duy nhất kết hợp TCVH với chùa Khmer. Thực tế cho thấy, nhiều địa phương hiện nay vẫn đang gặp khó khăn trong việc tập hợp lực lượng và phát huy tối đa bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer. Từ lâu, Bạc Liêu được biết đến là vùng đất có sự cộng cư của 3 dân tộc anh em Kinh - Khmer - Hoa. Do đó, nếu thực hiện mô hình này, địa phương sẽ tiết kiệm được khá nhiều kinh phí trong quá trình đầu tư xây dựng TCVH. Đồng thời, phát huy được vai trò, tiếng nói của người có uy tín để đầu tư, khai thác hợp lý TCVH, từng bước làm phong phú hơn bản sắc văn hóa dân tộc.

HỮU THỌ