Gìn giữ tinh hoa di sản văn hóa đất Bạc Liêu

Sinh ra từ đời sống sinh hoạt, sản xuất hằng ngày của các dân tộc anh em Kinh - Khmer - Hoa, nhiều di sản văn hóa (DSVH) vật thể, phi vật thể được nuôi dưỡng, gìn giữ trên mảnh đất Bạc Liêu. Trải qua biết bao thăng trầm của thời gian, các DSVH ngày càng hòa quyện, thẩm thấu vào ngõ ngách của cuộc sống,  trở thành tài sản vô giá của người Bạc Liêu, giúp gắn kết cộng đồng và góp phần làm phong phú kho tàng DSVH của Việt Nam.

HỘI TỤ VÀ LAN TỎA

Là vùng đất cộng cư và giao thoa của 3 dòng văn hóa Kinh - Khmer - Hoa, bởi thế Bạc Liêu là địa phương hội tụ nhiều DSVH mang nét đặc trưng của vùng đất Nam Bộ. Về DSVH phi vật thể, Bạc Liêu chính là một trong những “cái nôi” của nghệ thuật Đờn ca tài tử được UNESCO vinh danh là DSVH phi vật thể đại diện cho nhân loại. Không chỉ vậy, dù nhiều địa phương có nghề sản xuất muối lâu đời nhưng Nghề làm muối ở Bạc Liêu tự hào được Bộ VH-TT&DL công nhận là DSVH phi vật thể cấp quốc gia.

Với bề dày truyền thống và bản sắc văn hóa đa dạng, không bất ngờ khi tỉnh sở hữu bộ sưu tập khoảng 150 DSVH vật thể, trong đó có gần 30 công trình, địa điểm có dấu hiệu di tích, 55 công trình được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa và 4 bảo vật quốc gia. Tất cả những DSVH trên cùng hội tụ, phát huy giá trị qua bao thế hệ là minh chứng sinh động về quá trình phát triển của một cộng đồng, khả năng sự sáng tạo độc đáo của người Bạc Liêu.

Trong vốn liếng DSVH của mình, nghệ thuật Đờn ca tài tử chính là thứ đặc sản mà gần như mọi du khách phương xa khi đến thăm đều muốn thưởng thức. Không chỉ được bảo tồn và phát huy giá trị bằng cách làm du lịch, đờn ca tài tử còn được giữ gìn, lan tỏa sức sống ở những câu lạc bộ từ nông thôn đến thành thị, trong những gia đình và trường học. Hằng năm, các hoạt động truyền nghề, tôn vinh nghệ nhân, hỗ trợ trang thiết bị đờn ca được tỉnh quan tâm thực hiện đã tiếp lửa cho phong trào, góp phần giữ gìn sức sống mãnh liệt của bộ môn nghệ thuật độc đáo này.

Với sự trân trọng và tiếp nối hành trình lan tỏa giá trị DSVH, tỉnh đã lập hồ sơ khoa học đối với các DSVH phi vật thể gồm: hò chèo ghe, nói thơ Bạc Liêu, nghệ thuật múa rôm-vông, chữ Khmer trên lá buông và bản “Dạ cổ hoài lang” để trình Bộ VH-TT&DL công nhận.

Các nghệ nhân trình diễn đờn ca tài tử. Ảnh: H.T

BẢO TỒN TRONG THỜI ĐẠI SỐ

Khó tránh khỏi nguy cơ bị lãng quên, mất gốc nếu việc bảo tồn và phát huy giá trị DSVH chỉ được thực hiện bằng cách thức truyền thống. Ứng dụng chuyển đổi số để tận dụng ưu thế của công nghệ là giải pháp cấp thiết và phù hợp để văn hóa truyền thống được giữ gìn, thăng hoa trong thời đại số.

Để bắt nhịp với xu thế chuyển đổi số trên lĩnh vực văn hóa, Sở VH-TT&DL đang xây dựng Đề án số hóa DSVH tỉnh Bạc Liêu giai đoạn 2023 - 2030. Trước mắt là từ năm 2023 - 2025, Đề án thực hiện số hóa các di tích, hiện vật tiêu biểu của tỉnh trên nền tảng công nghệ số; xây dựng hệ thống phần mềm lưu trữ, quản lý và khai thác kho dữ liệu số về DSVH. Bên cạnh đó, xây dựng cổng thông tin điện tử và ứng dụng giới thiệu, tra cứu thuyết minh tự động về DSVH, lịch sử đất và người Bạc Liêu; bản đồ số 3D DSVH…

Mục tiêu của Đề án là hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu DSVH của tỉnh đồng bộ, thống nhất với DSVH quốc gia trên nền tảng công nghệ số; phục vụ công tác lưu trữ, quản lý, nghiên cứu, bảo tồn, khai thác, quảng bá DSVH, thúc đẩy phát triển du lịch bền vững. Cụ thể hơn, tất cả DSVH vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu được UNESCO ghi danh (nếu có), di tích quốc gia đặc biệt, di tích quốc gia, di tích cấp tỉnh được số hóa và ứng dụng trên các nền tảng số. Đồng thời, người làm công tác chuyên môn trong ngành DSVH được đào tạo, đào tạo lại, cập nhật kiến thức, kỹ năng chuyển đổi số.

Bảo tồn và phát huy giá trị DSVH cần một quá trình dài hơi, đồng bộ các giải pháp phù hợp, trong đó có chuyển đổi số. Mặc dù còn không ít khó khăn đan xen với thách thức, nhưng đây là nhiệm vụ được tỉnh xác định là then chốt, sự nghiệp lâu dài trong chiến lược phát triển văn hóa của địa phương. Qua đó, bày tỏ sự trân trọng, tự hào và cộng đồng trách nhiệm kế thừa, phát huy tinh hoa văn hóa của Bạc Liêu nói riêng, dân tộc Việt Nam nói chung.

HỮU THỌ