Giữ gìn bản sắc âm nhạc trong quá trình hội nhập

Có thể nói, âm nhạc khu vực ĐBSCL không ngừng vận động, phát triển. Những năm gần đây, các nhạc sĩ trong khu vực đã đạt nhiều thành tựu đáng khích lệ trong các hoạt động sáng tác. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập khiến chúng ta phải trăn trở về hoạt động sáng tác, biểu diễn và vấn đề giữ gìn, phát huy bản sắc âm nhạc trong quá trình hội nhập.

Sức lan tỏa mạnh mẽ của âm nhạc

Theo nhà lý luận và phê bình âm nhạc - TS. Nguyễn Thị Minh Châu thì từ xa xưa, những câu ca, làn điệu đậm chất dân gian đã theo người dân áo vải xuôi dọc vào phương Nam mở cõi. Như hình ảnh ví von trong một công trình nghiên cứu nhạc cổ: “con sáo” theo điệu lý từ phương Bắc trôi dạt vào phương Nam là nơi đất lành chim đậu; “ngựa ô” từ phương Bắc phân bố dọc theo các tuyến cả nước đến tận vùng cực Nam. Mới đây, có một công trình khoa học mới hình thành, nếu thành công sẽ là cột mốc quan trọng cho ngành nghiên cứu âm nhạc Việt Nam, đó là lộ trình lan tỏa của ca trù vào miền Trung thành loại hình nhã nhạc và vào miền Nam thành nghệ thuật đờn ca tài tử.

Các nhạc sĩ trình bày tham luận tại hội thảo. Ảnh: Châu Khánh

Đến thế kỷ 20, ngay từ thuở bình minh của âm nhạc, đã thấy được sự lan tỏa của nhạc cổ vào nhạc mới hoặc có thể nói là sự hòa nhập của nhạc mới vào nhạc cổ. Đây là đề tài muôn thuở của nền âm nhạc được định hướng, tôn vinh tính dân tộc với khát khao hội nhập thế giới và dựa vào dân tộc để vươn ra toàn cầu. Có một điều nghịch lý là phần lớn công chúng Việt Nam đều thích nghe nhạc mới, trong khi nhạc Việt lại được thế giới biết đến và tôn vinh lại là nhạc cổ Việt Nam. Đó là những loại hình âm nhạc đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại như: nhã nhạc cung đình Huế, cồng chiêng Tây nguyên, dân ca quan họ, ca trù, hát xoan và mới đây là đờn ca tài tử Nam bộ - một loại hình nghệ thuật độc đáo đậm chất sông nước Cửu Long.

Sức lan tỏa của dân ca ĐBSCL trong nhạc mới đã được minh chứng thông qua những sáng tác của các nhạc sĩ nổi tiếng như: chất Nam bộ trong từng mũi chỉ đường kim của Anh ở đầu sông em cuối sông - nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu; “hò” trong Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người; “con chim manh manh” trong Anh Ba Hưng; hay “Lý con sáo” trong Cô gái Sài Gòn đi tải đạn… Như vậy, có rất nhiều tác phẩm mới mang đậm chất Nam bộ và đã có sức lan tỏa, ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống tinh thần của xã hội.

Giữ gìn và phát huy bản sắc trong quá trình hội nhập

Có thể thấy, sức lan tỏa của nhạc cổ Việt Nam ra thế giới đã được chứng minh: nếu chúng ta muốn âm nhạc vươn tầm thế giới thì trước hết phải giữ gìn bản sắc dân tộc. Trong đó, vấn đề bảo tồn và phát huy vốn cổ là trách nhiệm của giới lý luận âm nhạc; còn việc phát triển vốn cổ như thế nào và bản sắc dân tộc được gìn giữ ra sao đó là nhiệm vụ của giới sáng tác. Theo đó, tại hội thảo nhiều đại biểu đã thẳng thắn bày tỏ những quan điểm cá nhân, cũng như những hiến kế vô cùng thiết thực xoay quanh những trăn trở trong chuyên môn, sáng tác; làm thế nào để tạo ra sự hòa hợp giữa truyền thống và hiện đại trong âm nhạc; làm sao để “hòa nhập mà không hòa tan” trong xu thế toàn cầu hóa của nền âm nhạc chạy theo thị trường; phương pháp để phát huy tính dân tộc một cách tối ưu, hiệu quả trên nền âm nhạc hiện đại… Từ những chia sẻ chân tình, cởi mở, đầy tính xây dựng ấy cho thấy niềm tin, tâm huyết và sự kỳ vọng đội ngũ nhạc sĩ vùng ĐBSCL trước sự phát triển và hội nhập quốc tế của nền âm nhạc nước nhà nói chung, khu vực ĐBSCL nói riêng.

Với cương vị là những người góp phần định hướng, giữ “lửa” phong trào, Hội Nhạc sĩ Việt Nam hứa sẽ cố gắng xây dựng nhiều hoạt động mang tính nghề nghiệp, khơi dậy sự sáng tạo và quảng bá cho âm nhạc “sạch”, nhằm tạo ra một môi trường âm nhạc vừa có tính nhân văn, vừa có tính nghệ thuật.

MAI KHÔI