Khoai lang nhà nghèo

Ngày nhỏ mẹ tôi thường nói khoai lang nhà nghèo. Mà kể ra cũng đúng thật. Vì nhà nghèo mới ăn khoai lang, chứ giàu có ít thấy ai ăn khoai. Tội cho củ khoai lang ghê gớm! Khoai lang nhà nghèo mặc định là thứ củ dân dã và dĩ nhiên là có giá trị thuộc hàng thấp nhất. Nhưng không phải vì thế mà chúng tôi xa lánh khoai lang. Ngược lại, mấy đứa chăn trâu như chúng tôi thấy khoai lang như thấy vàng.

Ảnh minh họa: B.T

Đi chăn trâu, chúng tôi thường lân la tới những ruộng khoai đã thu hoạch, dò từng cái mầm xanh nhú lên mặt đất, cúi người dùng mười ngón tay và trợ giúp của que củi đào lấy đào để. Khoai lang mầm ăn ngọt lừ. Ăn sống hay nướng, luộc cũng đều ngon. Có đứa thèm quá, chạy ngay xuống bến sông rửa sạch cho vào miệng nhai rau ráu. Mà kỳ lạ, ăn khoai sống cả mùa liền cũng chẳng thấy kêu đau bụng. Ngon nhất vẫn là khoai lùi trong than hồng. Khoai chín, mật ngọt từ thớ khoai chảy ra từng dòng. Chao ôi thật là thích!

Đi tới nhà nào, thấy khoai chất cao đầy thềm thì đích thị là nhà đó… nghèo. Nhà tôi cũng nghèo, khoai không những chất đầy thềm mà còn chất trong gian bếp. Trồng khoai lang xem ra được lợi hơn cả. Dây lang cho trâu bò, heo ăn. Củ thì để cho người. Thừa thì vỗ béo đám heo.

Nhớ bữa ăn năm xưa chỉ toàn khoai là khoai. Ba tôi nói hồi xưa mấy đời ông bà ăn khoai được cớ sao chúng ta lại không? Ba nói là nói động viên thế thôi, chứ ba thương mấy đứa con ăn rặt khoai lắm. Để bù đắp cho những bữa cơm đạm bạc, hàng đêm ba đi soi cá, ếch nhái về chế biến cho bữa ăn có thêm chút đạm. Mẹ cũng chế biến ra nhiều món từ khoai hơn chứ không bắt các con phải “chuyên trị” khoai luộc. Hồi đó tôi cứ mong nhà mình nhanh giàu, để mỗi bữa không phải nhìn thấy khoai lang nữa. Thủ thỉ với anh Hai, anh Hai quát cho một trận té tát rằng nhà nghèo đừng học đòi giàu sang, muốn giàu phải học thật giỏi.

Đến lớp, cứ chưa đến tiết năm đứa nào đứa nấy gục mặt xuống bàn chẳng còn sức lực để mà trêu đùa học hành gì nữa. Cô hỏi: “Sáng các em ăn gì chưa?”. Đồng loạt mấy đứa trả lời: “Dạ, ăn khoai lang rồi cô”. Cô tủm tỉm cười, nói sáng cô cũng ăn khoai lang, cùng cố gắng lên nhé! Thế mà cũng qua 12 mùa đèn sách ngon lành.

Vèo cái tôi đã xa khoai lang nhà nghèo gần 20 năm có lẻ. Bạn tuổi thơ của tôi ngày ấy có đứa làm chức to, có đứa ở lại quê hương lập nghiệp. Thi thoảng gặp nhau có dịp chúng tôi ôn lại chuyện khoai lang, đứa nào cũng bùi ngùi thương nhớ. Tôi nói với mẹ rằng ở phố khoai lang đắt lắm, người ta bán theo cân, theo ký chứ không rẻ mạt như hồi xưa. Mẹ tôi nói, khoai ở quê giờ cũng có giá lắm. Tôi ôm mẹ cười nhắc chuyện xưa: “Vậy mà xưa mẹ gọi là khoai lang nhà nghèo”? Mẹ nheo mắt, thời thế thay đổi thì đến củ khoai cũng phải được lên ngôi chứ! Còn tôi, lòng thầm cảm ơn những củ khoai lang ngày xưa bởi nhờ có nó tôi mới có được như ngày hôm nay.

Tăng Hoàng Phi