Khu lưu niệm nghệ thuật ĐCTT Nam bộ và nhạc sĩ Cao Văn Lầu: “Bảo tàng nghệ thuật” độc đáo của Bạc Liêu

Khu lưu niệm nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ và nhạc sĩ Cao Văn Lầu (gọi tắt là khu lưu niệm) trên đất Bạc Liêu giờ đã không còn xa lạ với nhiều du khách tứ phương. Về Bạc Liêu, gần như ai cũng muốn đến nơi này. Đó không chỉ là một trong những điểm du lịch tiêu biểu của ĐBSCL, mà còn là bảo tàng nghệ thuật độc đáo mang ý nghĩa tri ân những bậc tiền nhân, đồng thời lưu giữ, phát huy giá trị một loại hình âm nhạc dân tộc đã được thế giới ghi nhận là di sản văn hóa: Đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ…
Chọn hành trình khám phá đất Bạc Liêu, du khách tự hiểu rằng mình không định tìm đến những danh lam thắng cảnh thiên nhiên kỳ vĩ. Chiều sâu văn hóa được kết tinh từ hành trình mở cõi ở vùng đất này, trong đó có con đường huyền diệu để dòng chảy ĐCTT từ miền ngược xuôi về phương Nam lắng đọng, rồi thăng hoa; đó mới chính là sức hút để níu chân du khách đến với nơi này! Người con của mảnh đất Long An chọn đất Bạc Liêu để lập thân, lập nghiệp rồi cống hiến cho “quê hương thứ hai” những tuyệt phẩm tình ca bất hủ, trong đó có bản Dạ cổ hoài lang (DCHL), góp công vào hành trình vun đắp để nghệ thuật ĐCTT ngày một tỏa sáng, vượt phạm vi đất nước Việt Nam! Cho nên, Bạc Liêu luôn biết trân trọng, nâng niu những thành tựu mà người nhạc sĩ tài hoa để lại. Khu lưu niệm qua nhiều năm tháng xây dựng, rồi trùng tu, mở rộng bằng tấm lòng tri ân và trân trọng những giá trị văn hóa bản địa, giờ đã trở thành điểm son trong số những điểm dừng chân không thể bỏ qua khi ai đó về với Bạc Liêu.

Du khách nghe thuyết minh về cuộc đời và sự nghiệp của nghệ nhân Cao Văn Lầu tại khu lưu niệm. Ảnh: C.T

Trong vai trò hướng dẫn viên “tréo nghề”, tôi đã nhiều lần dẫn các đoàn khách tỉnh bạn đến với khu lưu niệm. Nhờ khá am tường về những tài liệu, hiện vật nơi này nên tôi không gặp trở ngại khi giải thích những thắc mắc của du khách lần đầu đến đây. Vào khu lưu niệm, ấn tượng đầu tiên là biểu tượng đài ống tre, để lên được nơi ấy phải trải qua những nấc thang tương ứng với những con số 2, 4, 8, 16, 32… tượng trung cho cung bậc, nhịp phách của các bài bản vọng cổ. Xung quanh đài ống tre, 20 bài Tổ của nghệ thuật ĐCTT được trịnh trọng khắc trên vách đá, đến nơi này người ta mới biết đến những cái tên như Nam ai, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Xuân tình…
Có thể bạn nghe ca cổ đến thuộc lòng những bài bản “tủ”, nhưng không phải ai cũng am tường câu ca cổ ở đâu mà có, ai là người viết nên. Vậy thì, hãy đến với khu lưu niệm để biết rằng câu ca cổ không phải do một người viết thành. Bản DCHL được nghệ nhân Cao Văn Lầu sáng tác bằng bao nhiêu ưu tư, xúc cảm, một bản nhạc lòng ngót nghét trăm năm vẫn lay động lòng người và vẫn ngân nga trên bất kỳ sân khấu nào, trong nước, ngoài nước, già - trẻ vẫn biết hát DCHL đầy cảm xúc. Đến đây, bạn sẽ nghe tường tận câu chuyện “tam niên vô tử bất thành thê” của nghệ nhân Cao Văn Lầu để hiểu vì sao từng câu chữ chứa chan trong ấy lay động được cảm xúc của người nghe. Và từ DCHL, những bản vọng cổ mang nhiều nhịp phách khác nhau được ra đời gắn liền với những tên tuổi như: Trịnh Thiên Tư, Lư Hòa Nghĩa, Mộng Vân, Trần Tấn Hưng, Lý Khi…
Một loại hình âm nhạc mang tên ĐCTT ra đời nhưng không thể xác định được thời điểm sinh ra, bởi nó là sự tích lũy, dung nạp, tự hoàn thiện rồi phát triển thành tinh hoa nghệ thuật của nhân loại như hôm nay. ĐCTT trở thành hồn cốt của văn hóa Việt Nam trên cái nền văn hóa Nam bộ - nơi nó được định hình và phát triển mạnh mẽ dựa trên sự giao thoa ấy! Sự chuyển tải bằng con đường truyền cảm xúc thật sinh động qua lời ca, tiếng đờn đã khiến ĐCTT Nam bộ sống cùng thời đại, mang hơi thở thời đại và trở thành hồn cốt của văn hóa Nam bộ, văn hóa Việt Nam. Đến với khu lưu niệm, du khách sẽ hiểu được những thông điệp độc đáo này qua từng hạng mục công trình trên diện tích hơn 12.000m2, khi một lần bước chân thăm nhà trưng bày về thân thế, sự nghiệp của nghệ nhân Cao Văn Lầu, nhà trưng bày nghệ thuật ĐCTT - cải lương, biểu tượng đờn kìm, tượng đài nghệ nhân Cao Văn Lầu, vườn tượng các loại hình nhạc cụ…
Một địa điểm du lịch như khu lưu niệm với những giá trị lịch sử quý giá, những tinh hoa văn hóa - nghệ thuật kết tinh và cấu thành dòng nhạc dân tộc độc đáo luôn có sức hút với những du khách đến nơi này. 
Nhật Quỳnh