Mắm chay

Năm nay, lần đầu tiên Út ăn chay, vì lời khấn “nếu thi đậu đại học”. Vậy là má, rồi chế Hai, tuy không khấn vái nhưng cũng cùng ăn chay với nhỏ, để khích lệ tinh thần, vì từ trước đến giờ, nhỏ này có tiếng là “kén cá, chọn canh”.

Với người ngoại đạo, lâu lâu ăn chay 1 ngày thì không sao, còn ăn liên tục 2 tuần thì hơi… đuối! Vì quay đi ngoảnh lại cũng chỉ rau xào, rau luộc, rau kho với tàu hũ… Ăn hết vô mấy món đó, Út năn nỉ chế Hai làm món mắm chay. Cũng là mấy thứ rau củ gồm: đu đủ xanh, dưa leo, cà-rốt, khóm…, nhưng món mắm chay do đủ vị: chua, mặn, ngọt nên ăn rất ngon miệng. 
Dưa leo (càng đặc ruột càng ngon) rửa sạch, để vỏ bổ dọc bỏ hột, cắt xéo thành lát mỏng, xốc trộn với ít muối bọt, thấy dưa ỉu xuống, xả lại với nước lạnh cho sạch, để ráo. Đu đủ xanh gọt vỏ, bỏ ruột, bào sợi mỏng, thả ngâm trong nước phèn chua khoảng 10 phút rồi vớt ra để ráo. Cà-rốt gọt vỏ, bào sợi mỏng. Ớt thái chỉ hoặc thái khoanh, tùy ý ăn cay được mà dùng ít hay nhiều. Tỏi cắt lát mỏng. Cho tất cả lên khay, trải đều, đem ra phơi nắng. Khi các nguyên liệu đã héo, khô hoàn toàn thì trụng qua nước sôi (để loại bỏ bụi bẩn), vắt ráo nước. Củ cải muối cắt lát mỏng, bóp muối rồi xả lại nước lã nhiều lần cho bớt mặn, vắt ráo nước, cho vào chảo chiên với ít dầu, sau đó vớt ra để trên dĩa có lót giấy thấm dầu. Một mẩu riềng gọt vỏ, giã nhuyễn. 2 - 3 viên chao đánh tan. Gọt vỏ khóm, bỏ mắt, chẻ dọc, bỏ cùi, cắt lát mỏng, ướp với chút đường, bắc lên bếp sên tới khi khóm trở trong là được.  
Trộn tất cả: dưa leo, đu đủ, cà-rốt, củ cải muối, khóm, ớt, tỏi, riềng và cả nước đường (còn dư sau khi sên khóm) với chao. Nên thêm chao vào từng chút một để thử xem vị mặn ngọt hài hòa chưa. Đeo bao tay trộn tất cả nguyên liệu cho đều. Sau cùng bỏ thính vào trộn tiếp (thính giúp món mắm khô ráo và có mùi thơm). Để hỗn hợp vừa trộn ở ngoài thêm vài tiếng cho khô ráo bớt rồi bỏ vào hũ thủy tinh sạch, lèn chặt, đậy lên mặt hỗn hợp vài lá ổi rửa sạch, đậy kín, để qua ngày hôm sau là dùng được. Sau đó bỏ tủ lạnh dùng dần. 
Tuy là món chay, nhưng mắm chay ăn rất ngon, không ngán vì có mùi thơm hấp dẫn của riềng, thính; rau củ có độ giòn; vị thì rất vừa miệng mặn - ngọt hài hòa; đặc biệt là khóm sên đường lại tạo độ chua ngọt. “Ăn ngon kiểu này, mai mốt không cần vái thi đậu, em ăn hoài cũng được luôn”, nhỏ Út khen nịnh làm chế Hai - tuy đang mệt cũng thấy… mát ruột!
N.B