Mưa đầu mùa

Chưa đủ để thấm ướt những con đường sau một mùa hạn kéo dài, nhưng mưa đầu mùa cũng làm vạn vật đổi thay nhiều. Nhất là mùi khói đốt đồng quyện trong hơi đất bốc lên sau cơn mưa đầu mùa, ai từng sống ở những miền quê, chắc không bao giờ quên được.
Không biết tự khi nào, khói đốt đồng đã đi sâu vào tâm thức tôi. Chỉ là mùi của khói, của rơm rạ, thế mà quyện vào nhau chúng trở thành một mùi của… ký ức. Người ta thương nhớ quê hương hay nhớ thương một bóng hình xưa cũ ngày thơ bé, đôi khi cũng tại… khói đốt đồng. Thương lắm một bựng khói trong ráng chiều phía đằng Tây cánh đồng, nó khiến ta nhớ thương ông bà tổ tiên, quay quắt những kỷ niệm đã qua. Ngồi xe hơi kín mít, mà hễ thấy khói đốt đồng, có người lại quay kính xe xuống, chỉ để ngửi mùi khói, mùi rơm rạ quê mình. Ai từng ở quê, mới hiểu thứ cảm giác lạ lùng này. Mưa đầu mùa không đủ hạt để thổi tắt những vạt đồng đang cháy dở dang… Thế là có thêm cái mùi đặc trưng của đồng quê khi mưa xuống.

Mưa đầu mùa, má lom khom cầm cây dao cùn ra vườn bên hông nhà. Má xới đất lên thành liếp rồi trồng cây cà, cây ớt, ghim mấy cọng quế, rau răm, bụi hành xuống đó. Mấy thứ này, chợ xã có thiếu gì, thế nhưng má vẫn làm cái công việc quen thuộc ấy cả đời, cứ mỗi độ mưa đầu mùa thế này. “Ở không là sanh bệnh đó tụi con”, má thường làm những công việc của mình với lý do như thế, dù ở tuổi của má, đáng lẽ phải được nghỉ ngơi. Ba cũng không khác gì má. Mưa đầu mùa là ba loay hoay đi vá cái mái che mục lủng mấy lỗ, ba sợ mưa làm ướt chiếc máy ko-le, làm ngập chiếc xuồng - phương tiện đi bón phân, xịt thuốc của mấy thanh niên trai tráng trong nhà. Đúng lý ra, công việc đó cũng để cho thanh niên trai tráng làm, nhưng ba cũng y như má, có chịu nghỉ ngơi đâu. Làm lụng vất vả nuôi đàn con gần chục đứa đã thành nếp quen cả đời của hai người rồi. 
Mưa đầu mùa, mấy đứa nhỏ tíu tít theo chân người lớn ra đồng bắt cá. Chỉ vài con cá rô, mấy con cá sặc mắc lưới thôi cũng đủ để làm món cá kho tộ thơm lừng với mùi hành, mùi tiêu. Vì trong nhà, có những người phụ nữ nhà quê đảm đang bếp núc. Có hôm, trúng đậm được con cá lóc đồng, thế là bữa đó có ngay nồi cháo cá lóc nước cốt dừa béo ngậy. Mưa rào qua, không khí “đổ lửa” của mấy bữa trước đã hạ nhiệt. Ngồi ăn chén cháo cá lóc nước cốt dừa, hay nhâm nhi món cá rô non kho tộ trong cái bảng lảng hương đất, hương đồng mùa sa mưa, bình dị mà thương yêu quá đỗi!
Thương lắm những điều bình dị cứ quay về, cứ làm thổn thức trong ta mỗi khi mưa đầu mùa rơi rớt hạt. 
Phan Anh