Mùa gòn

Quê tôi nhà nào cũng có cây gòn. Con nít lớn lên đã thấy những tán gòn bên bờ ao, bến nước. Không biết tự thuở nào, cây gòn đã hiện diện trong cuộc sống người dân quê như một người bạn thân thiết, để rồi hễ có ai đi xa loáng thoáng bắt gặp hình ảnh cây gòn đâu đó, lại bồn chồn nhớ quê da diết.

Ảnh minh họa: B.T

Gòn là loại cây hoang tạp, tự sinh, tự lớn không cần sự quan tâm, chăm sóc. Gòn hiện hữu giữa đời sống người dân quê tôi một cách bình thường và giản dị đến mức tưởng chừng như không ý nghĩa. Nhưng nếu một ngày nhìn lại, mới thấy thương sao những cây gòn âm thầm, lặng lẽ với thời gian sống giữ bờ, giữ đất. Những cây gòn già, thân to, nhưng gỗ gòn lại xốp nên chẳng thể làm kèo, làm cột, người ta đành đem ra sau nhà làm nhịp cầu nối những mương ranh. Nhờ những nhịp cầu ấy mà nhà bên này dễ sang nhà bên ấy, khi cho tô chè, khi cho lọn rau... người ta quên đi những bờ mương ngăn cách, tình làng nghĩa xóm càng thêm khăng khít. 
Đến mùa gòn ra trái là những tháng cuối năm. Khi ấy, người ta chỉ loay hoay chăm bẵm vườn nhà, chậu mai, chậu cúc... ít ai để ý những trái gòn lủng lẳng trên cành. Qua tết, mùa nắng khô hanh, cũng là lúc ta chợt giật mình nhìn thấy cây gòn ngoài bờ ao đã trơ trọi lá, chỉ toàn là trái. Những trái gòn thon dài bằng cườm tay con nít theo gió đung đưa. Vẫn nhớ câu nói xưa của má “tại cây gòn nuôi nhiều trái nên phải rụng bớt lá đi”. Tuổi thơ ta chưa biết nghĩ nhiều, lớn rồi mới nhận ra đời gòn cũng như đời má, bao năm gồng gánh, vắt cả sức lực để nuôi đám con nghèo, nghĩ ra rồi khóe mắt thấy cay cay. 
Tôi thương thật nhiều những mùa gòn chín. Những trái gòn khô lại, cong queo, vỏ gòn nứt ra để lộ những lọn bông trắng tinh như tuyết. Lại thấy má ngồi gỡ những lọn bông trắng ấy, con nít chỉ hớn hở chờ xin mấy cái vỏ gòn khô để chạy ra bờ ao chơi thả thuyền là vui nhất. Tuổi hồn nhiên vụt quên những mớ bông trắng để rồi vài hôm sau lại thấy trên giường có những cái gối thật êm khi gối đầu vẫn còn nghe thơm thơm mùi của nắng. Rồi khi khách đến nhà, má mở tủ lấy ra những chiếc gối gòn ngay ngắn tinh tươm như thể đã chuẩn bị sẵn để chờ khách đến. Lòng má cũng như lòng bao người dân quê hiền lành hiếu khách. Khách khen thì má cười: “Nhờ cây gòn sau nhà năm nay say trái nên có được mấy cái gối để dành”. Còn nhớ ngày đám cưới chị, nhìn chị xách cặp gối gòn vuông vắn có hình hai con phụng về nhà chồng mà mắt má rưng rưng. Sau này má nhắc hoài “tội nghiệp con Hai, hồi đó nó theo chồng má chỉ cho được có cặp gối bông gòn”. 
Chị Hai bây giờ về phố, nhà có đủ loại gối, nào là gối nệm, gối hơi, cái nào cũng vừa to, vừa đẹp. Vậy mà tôi vẫn thấy chị nâng niu cất giữ cặp gối bông gòn má cho hồi trước như đang lưu giữ những kỷ niệm khó phai về má. Nhớ ngày má mất, cũng là một ngày gòn đang chín, những chùm bông trắng chao chao trong gió như tiễn đưa. Sau này mỗi năm giỗ má, chị tôi lại về ngồi gỡ những trái gòn chín y như má, chị nói đừng để gòn bay lưu lạc, má buồn! 
Cẩm Thi