Nhà báo Dương Thành Truyền: “Đọc sách là con đường chủ yếu để phát triển bản thân”

Là Ủy viên Ban Chấp hành Hội xuất bản Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng thành viên Nhà xuất bản Trẻ TP. Hồ Chí Minh, nhà báo Dương Thành Truyền khi nói về sách, về hoạt động khuyến đọc là nói bằng cả nhiệt huyết. Buổi trao đổi giữa ông và Sở VH-TT-TT&DL Bạc Liêu mới đây xung quanh hoạt động khuyến đọc cũng đầy những ý kiến tâm huyết! Nhìn về thực trạng đọc sách hiện nay ở Việt Nam nói chung, nhà báo Dương Thành Truyền cho biết: 

Nhà báo Dương Thành Truyền. Ảnh: C.T

Đọc sách là con đường chủ yếu để phát triển bản thân, thế nhưng không phải ai cũng nhìn nhận ra điều này. Khi ý nghĩa của việc đọc sách còn chưa được chúng ta nhận thức sâu sắc thì tình trạng thờ ơ với sách, và thư viện chỉ là nơi… chứa sách sẽ là điều không tránh khỏi. 
Trước hết, tôi không dám dùng từ “văn hóa đọc”, mà chỉ dùng khái niệm “khuyến đọc”, bởi “văn hóa đọc” đã được đưa vào nghị quyết, chủ trương. Vì “văn hóa đọc” có nội hàm rất rộng, liên quan đến nhiều hoạt động từ xuất bản, dịch thuật, lưu trữ đến công nghệ… Ở đây, cần nhấn mạnh đến vấn đề khuyến đọc! Chúng ta nên tập trung vào mục tiêu xây dựng cho mọi người có được thói quen và nhu cầu đọc sách! Điều đáng buồn là nước ta hiện nay không có nhiều người thường xuyên đọc sách! Việt Nam không có mặt trong danh sách 61 nước có tỷ lệ người đọc sách cao nhất trên thế giới.
PV: Theo ông vì sao đa số người Việt không thường xuyên đọc sách, hay nói đúng hơn là không tạo cho mình thói quen đọc sách?
Nhà báo Dương Thành Truyền: Nhiều người vẫn cho rằng trách nhiệm đầu tiên và chủ yếu là của gia đình! Nhưng nhà trường đang ở đâu trong sự nghiệp này? Tôi biết có nhiều gia đình đã nỗ lực giúp cho trẻ hứng thú và bước đầu làm quen với việc đọc sách nhưng khi đến trường, trẻ tuy học rất nhiều vẫn không đọc sách (dĩ nhiên là không nói đến sách giáo khoa). Với cách dạy học hiện nay, bạn không cần đọc sách. Nhìn mà xem, đâu chỉ học sinh phổ thông ít cầm đến sách! Chính sinh viên ngữ văn cũng không đọc tác phẩm văn chương, sinh viên kinh tế không đọc tác phẩm kinh điển về kinh tế, thậm chí nhiều giáo viên cũng không đọc sách thường xuyên! Nhà trường vẫn chưa dạy học sinh, sinh viên cách đọc sách, không biến sách thành phương tiện trong quá trình dạy học. Nếu vậy thì không bao giờ tạo ra thói quen và nhu cầu đọc sách cho các em. 
PV: Vậy thì trước thực trạng như hiện nay, theo ông cần có giải pháp gì để đẩy mạnh hoạt động khuyến đọc?
Nhà báo Dương Thành Truyền: Trước tiên cần giải đáp thỏa đáng câu hỏi đọc sách sẽ được gì?
Slogan của Nhà xuất bản Trẻ mà các thế hệ đi trước đã để lại cho chúng tôi, cũng chính là một cách gợi ý về ý nghĩa của việc đọc sách: “Nuôi dưỡng tâm hồn, khơi nguồn tri thức”. Nói “Khơi nguồn tri thức” vì ngoài cung cấp kiến thức, đọc sách còn giúp ta có thêm năng lực lập luận, năng lực về ngôn từ và rèn cho ta khả năng tập trung, ghi nhớ. Nói “Nuôi dưỡng tâm hồn” vì đọc sách giúp chúng ta xây dựng hình ảnh về bản nhân mình, biết thấu cảm với người khác, có cái nhìn cởi mở, đa chiều, toàn diện về thế giới chung quanh. Điều quan trọng và giá trị nhất của việc đọc sách chính là sự khiêm tốn. Người đọc sách bao giờ cũng rất thận trọng, luôn kiểm tra, đối chiếu thông tin để biết rõ đúng, sai. Luôn có ý thức đánh giá và chọn lọc nguồn tin đáng tin cậy. Đọc sách giúp chúng ta có một nền tảng văn hóa bên trong, không dễ dàng bị tác động bởi thông tin và thái độ bên ngoài từ người khác. 
Tôi xin đề xuất 3 nhóm giải pháp: Thứ nhất là đầu tư cho hệ thống thư viện. Biến thư viện thành không gian học tập, không gian phát triển cho độc giả. Thư viện cộng đồng phải kéo được độc giả đến đọc bằng cách tổ chức các hoạt động tác động đến độc giả, thiết kế không gian thư viện cho trẻ nhỏ như một khu vườn để các cháu có thể vui chơi cùng sách, tất nhiên phải có đội ngũ tình nguyện viên, cán bộ thư viện hỗ trợ. Thư viện trường học phải khắc phục tình trạng “mỗi năm đến hè lòng man mác buồn”, nghĩa là đến hè thì thư viện đóng cửa?! Phải biến mùa hè ở các trường thành nơi đọc sách! Khuyến khích mô hình thư viện cơ quan, công ty, đơn vị… Cần đầu tư thư viện điện tử để tạo điều kiện thuận lợi cho độc giả tiếp cận sách thông qua công nghệ hiện đại.
Thứ hai, đẩy mạnh tổ chức các hoạt động về sách. Thành lập đường sách là việc nhiều tỉnh, thành phố đã thực hiện. Muốn mở đường sách phải có thiên thời (trình độ dân trí nhất định), địa lợi (con đường tạo thành không gian văn hóa) và nhân hòa (người có năng lực điều hành đường sách). Tổ chức hội sách cũng là giải pháp thiết thực. Bạc Liêu hoàn toàn có thể tổ chức hội sách chuyên đề theo các ngày lễ kỷ niệm. Hoặc tổ chức trưng bày, triển lãm sách. Ở Bạc Liêu, tôi chắc chắn có những bộ sách quý trong các chùa Khmer, các sách nghiên cứu, sách cổ quý hiếm, gia phả của người Hoa… 
Tổ chức các cuộc thi cảm nhận về sách, kể chuyện sách… Hay có thể khen thưởng cho học sinh bằng sách, tặng phiếu mua sách để biến việc mua sách, đọc sách trở thành biểu tượng của đời sống văn hóa. Làm sao để nhà trường tổ chức được một tiết đọc sách trong tuần như một hoạt động chính thức là điều rất tuyệt vời. Đưa hoạt động khuyến đọc về nhà văn hóa huyện, thiết chế văn hóa cơ sở…
Thứ ba là phát động, nuôi dưỡng và lan tỏa phong trào tình nguyện khuyến đọc mà với vai trò nòng cốt của Đoàn Thanh niên.
PV: Thưa ông, với những giải pháp gợi ý về phong trào khuyến đọc, xin ông thông tin thêm sắp tới Nhà xuất bản Trẻ sẽ có những động thái gì để hỗ trợ hoạt động khuyến đọc ở Bạc Liêu?
Nhà báo Dương Thành Truyền: Chúng tôi có thể tham gia tổ chức những buổi nói chuyện về tầm quan trọng của việc đọc sách, góp phần thay đổi nhận thức của mọi người về đọc sách như là con đường phát triển bản thân và xây dựng xã hội học tập. Nhà xuất bản Trẻ sẽ hỗ trợ mở những lớp tập huấn cho lực lượng tình nguyện viên, hỗ trợ sách cũng như các hoạt động liên quan đến giới thiệu tác giả - tác phẩm tại tỉnh. Trước mắt là sẽ có hoạt động tham gia Tuần lễ văn hóa du lịch của Bạc Liêu sắp tới, sẽ hợp tác để tổ chức hoạt động triển lãm sách, báo, tạp chí trong Hội xuân 2020 hiệu quả thiết thực hơn!
PV: Xin cảm ơn ông!
CẨM THÚY (thực hiện)