Nhặt “sạn” về giới trong truyền thông

Nhặt “sạn” định kiến giới, nhạy cảm giới (nghĩa là nhận diện các lỗi mắc phải) nhằm thúc đẩy bình đẳng giới (BĐG) trong lĩnh vực truyền thông là chủ đề chính trong một lớp tập huấn do tổ chức Oxfam và Hội Nhà báo Việt Nam vừa phối hợp tổ chức dưới hình thức trực tuyến. Gần 30 phóng viên, biên tập viên ở các cơ quan báo chí thuộc các tỉnh, thành phố miền Nam dự học.

Lớp tập huấn được tổ chức bằng hình thức trực tuyến. Ảnh: C.T

“Sạn” giới trong báo chí

“Thanh tra kho bạc đánh vợ vỡ tim vì mặc váy ngắn đi ăn cưới”, “Chồng nóng tính, vợ càng phải mềm mỏng”, “Phụ nữ không có năng khiếu, đừng cố cầm vô lăng”, “Phụ nữ ế không hạ tiêu chuẩn để lấy chồng”… Đây là những bài báo được nêu tên trong khóa tập huấn ít nhiều có vấn đề “sạn” về giới, liên quan đến định kiến giới, nhạy cảm giới… Tuy nhiên, không khó bắt gặp những bài báo giật tít tương tự như thế! Lại có cách lập luận trên báo cho rằng “vũ khí tuyệt vời để khắc phục sự nóng nảy của người chồng chính là sự ngọt ngào, nhẹ nhàng của người vợ” (mà tại sao chính người có tính nóng nảy không tự thay đổi mình?!)… Rồi lại có sự ví von trong diễn ngôn ở các tin, bài vô tình hạ thấp hình ảnh người phụ nữ, kiểu như “tàu điện một ray như cô gái đẹp không làm được việc”, “nông sản Việt như cô gái đẹp chỉ ngồi ở nhà chờ người khác”, “cô gái đẹp sẽ thành con hổ mới”…

Có những câu phát biểu trước báo giới, kể cả của các vị lãnh đạo, vẫn vấp phải vấn đề “sạn” về giới, như một thói quen rất tự nhiên, nếu báo chí không khéo léo biên tập lại mà sử dụng “nguyên văn”, vô hình trung đã không xây dựng được hình ảnh người lãnh đạo chuẩn mực với những phát ngôn chuẩn mực. Hay việc báo chí đề cập vấn đề bạo lực gia đình lại thường mặc định là diễn ra ở một bộ phận dân ít học, nghèo khó - đó cũng là khiếm khuyết! Chính giới trí thức cũng có vấn đề về bạo lực gia đình, không là thể chất nhưng bạo lực tinh thần ngầm còn khủng hoảng đối phương hơn. Đó là những góc khuất mà báo chí  truyền thông cần soi cho thấu đáo.

Những tựa đề bài báo kiểu như chồng giết vợ vì phát hiện tin nhắn trong điện thoại, cô gái bị xâm hại vì mặc váy ngắn… đều có ý đổ lỗi cho chính nạn nhân! Và người phụ nữ dường như phải tự gánh trách nhiệm vì những thiệt thòi mình chịu. Chỉ ra một số tồn tại bất BĐG trên báo chí truyền thông, Tiến sĩ - nhà báo Trần Bá Dung (Hội Nhà báo Việt Nam) đã nêu những con số thống kê từ một hội thảo về “Nâng cao nhận thức truyền thông về giới” do Tổ chức ASEAN và cơ quan Liên Hiệp Quốc về BĐG và quyền phụ nữ Việt Nam tổ chức: “Chỉ có 25% đối tượng nhân vật trên tin tức là phụ nữ, chỉ 9% câu chuyện có đề cập các vấn đề về bất BĐG, chỉ 4% các bài báo nói về thách thức khuôn mẫu giới”…

Thúc đẩy bình đẳng giới

Với thực trạng nêu trên, vô hình trung, truyền thông đôi khi lại vấp phải khiếm khuyết tuyên truyền lệch về giới, tạo một sự bất bình đẳng về giới ngầm, ảnh hưởng không nhỏ đến việc thúc đẩy mục tiêu BĐG mà quốc tế nói chung, Việt Nam nói riêng đang thực thi.

Mặc dù bằng hình thức trực tuyến, nhưng tính tương tác giữa giảng viên với các học viên tham gia lớp tập huấn rất cao. Nhiều nội dung phong phú xoay quanh chủ đề lớp tập huấn đã được các nhà báo truyền đạt và trao đổi bằng kinh nghiệm thực tế, như: kiến thức cơ bản về giới, BĐG, phòng chống bạo lực giới; nguyên tắc đưa tin nhạy cảm giới, lồng ghép giới, bộ chỉ số về giới trong truyền thông. Các học viên còn được thực hành phân tích, nhặt “sạn”, biên tập, thực hành sáng tạo tác phẩm báo chí không sạn về giới… Từ đó, các nhà báo tham gia khóa học được trang bị thêm kỹ năng sáng tạo tác phẩm báo chí không “sạn” về giới; giúp phóng viên, biên tập viên hình thành kỹ năng lồng ghép nội dung về BĐG trong quá trình tác nghiệp, sáng tạo, biên tập tác phẩm. Mục tiêu sau cùng là làm sao để báo chí truyền thông đóng góp vai trò quan trọng vào mục tiêu thúc đẩy BĐG bằng chính sức mạnh mềm.

Cùng với các giảng viên hiện đang công tác tại Hội Nhà báo Việt Nam, Học viện Báo chí - Tuyên truyền, còn có Thạc sĩ - nhà báo Ngô Thị Thu Sương (Báo Phụ nữ Việt Nam, đang công tác tại Canada) trao đổi nhiều kinh nghiệm trong thực tế của nghề. Tiếp cận, chia sẻ cùng học viên qua 3 ngày, nhà báo Thu Sương nhận xét: “Các nhà báo ở một số tỉnh, thành phố phía Nam khá am hiểu về giới và BĐG, nhận thức này sẽ rất hữu ích trong nghề, trong sáng tạo tác phẩm báo chí, góp phần cho mục tiêu BĐG”.

Được truyền đạt thêm kỹ năng viết lách, biên tập tin, bài liên quan đến vấn đề giới, BĐG, hiểu thêm những khái niệm về định kiến giới, khuôn mẫu giới, phân biệt đối xử giới, bạo lực giới, nhạy cảm giới… chắc chắn các nhà báo sẽ nâng cao kỹ năng hơn trên một lĩnh vực liên quan đến BĐG -  một trong những nội dung có ý nghĩa thúc đẩy sự phát triển công bằng, đảm bảo sự tiến bộ của xã hội.

CẨM THÚY