Nhớ thuở coi hát ở đình làng

Gần đây, thành phố phục dựng mấy tuồng cải lương cũ, thằng cháu nội rủ đi coi, tôi bảo “thôi, bà ngán cảnh chen lấn mua vé, chừng nào người ta bán đĩa mình mua coi!”. Nó cười ngặt nghẽo vì sự lạc hậu của tôi, nó nói “mua vé bây giờ đâu như hồi xưa, ngồi nhà “book” vé, tới giờ là vô coi, đâu có chen lấn hay đợi chờ đâu nội!”.
Đúng là tôi quá lạc hậu với thời đại rồi. Tôi nhớ chuyện hồi năm xửa năm xưa cái cảnh đi coi hát ở sân đình, mấy gánh hát di chuyển xuống nông thôn bằng ghe, cập bến, dựng sân khấu, bày chỗ để biểu diễn, những “ông hoàng, bà chúa” ban ngày cũng bưng bê, khuân vác đủ thứ để khi mặt trời vừa tắt, sân khấu được thắp sáng bởi vài cây đèn măng-xông thì họ cất lời ca tiếng hát bay bổng, ngọt ngào.

Tôi còn nhớ những buổi đi coi hát ở đình làng, nấu cơm chiều thật sớm, lựa bộ quần áo còn mới, chải chuốt một chút rồi rủ vài đứa xuống xuồng ba lá chèo đi, sớm thì lựa được chỗ ngồi thuận tiện, còn đến trễ thì đứng tuốt đằng sau, chỉ nghe tiếng chớ đâu thấy mặt hoàng hậu, công chúa… trên sân khấu. Mấy khúc diễn hề trong vở “Võ Tòng sát tẩu” thì cười rần rần, vỗ tay như bắp rang; hay đến đoạn lâm ly, ngậm ngùi khi Nghi Xuân,Tấn Lực bị mẹ ghẻ hà hiếp trong vở “Phạm Công - Cúc Hoa” thì nước mắt ràn rụa, thút thít khóc theo, có người quá khích đứng lên chửi bới diễn viên đóng vai ác… Tôi còn nhớ chuyện của chị Cam nhà nghèo lại đông con, hàng ngày đi cắt cỏ mướn, vậy mà nghe gánh hát về là mấy mẹ con nôn nao lắm, nhưng để có tiền vào rạp coi đối với chị thật không dễ dàng. Thương mấy đứa nhỏ nên chị đánh liều dắt con đi sớm, xin phụ giúp mấy chú hậu đài, gần tới giờ hát chị xin cho mấy mẹ con ngồi nép hai bên cánh gà, thấy thương tình nên họ đồng ý, thế là bốn mẹ con đều được thưởng thức buổi hát mà không phải tốn tiền.
 Khi tấm màn sân khấu khép lại, sân đình chứa mấy trăm con người như đàn ong vỡ tổ, tiếng gọi nhau ơi ới, tiếng dầm chèo khua nhau, mặt sông phút chốc đã bị khuấy động xạc xào. Những câu chuyện trên sân khấu được “trích” ra để bàn tán râm ran, người khen, kẻ chê rồi lên án, trách móc… theo khán giả về đến tận nhà và sẽ còn tiếp tục khi họ gặp nhau lúc đi hái rau, gặt lúa, tát đìa…
Ngày nay, sân khấu hết sức lộng lẫy, hoành tráng, âm thanh chất lượng, trang phục sang trọng nhưng lượng khán giả thưa thớt hơn và sự cuồng nhiệt cũng giảm hơn xưa rất nhiều. Sau khi khán giả bước ra khỏi chiếc ghế nệm sang trọng trong khán phòng mát mẻ, không biết những “hỉ, nộ, ái, ố” mà họ vừa xem có còn đọng lại chút nào trong tâm tư của mình không?
… Tôi được cháu nội đưa về nhà trên chiếc xe thật êm ái, trong khoảng lặng, tôi chợt nhớ lại cái cảm giác tròng trành 5 - 7 đứa chen chúc nhau trên chiếc xuồng ba lá cười khúc khích qua những con rạch ngoằn ngoèo, xuồng đã khẳm mà còn “chở” thêm những số phận éo le của nhân vật trên sân khấu và tôi còn mang họ theo tôi cho đến tận bây giờ.
BÚT NGỌC