Những “nghệ sĩ không tên”

“Nghệ sĩ không tên” ở đây là cách ví von về cái nghề khá vất vả nhưng ít ai biết đến tên tuổi của họ. Đó là những người làm cảnh trí, phục trang, âm thanh, ánh sáng, đạo cụ để đồng nghiệp được tỏa sáng trên sân khấu và mang đến cho khán giả những vở tuồng hay.

Nhân viên Đoàn nghệ thuật tuồng cổ Hồng Châu chỉnh sửa phục trang cho nghệ sĩ.

Nghề “đến sớm, về muộn”

Anh em nghệ sĩ thường gọi vui đội ngũ hậu đài là những “nghệ sĩ không tên” sau ánh đèn sân khấu. Bởi sau khi tấm màn nhung khép lại, kết thúc một vở tuồng, khán giả chỉ còn nhớ nam nghệ sĩ này, cô đào kia ca mùi, diễn giỏi. Chứ ít ai biết được trong những thành công đó có sự đóng góp không nhỏ của những người làm công việc hậu đài. Anh em hậu đài cũng rất đa năng, vì nếu thiếu người thì người làm cảnh trí đôi khi còn kiêm thêm âm thanh, ánh sáng…

Vở diễn bắt đầu lúc 19 giờ nhưng từ 16 giờ, anh Hoàng Hôn - nhân viên hậu đài của Đoàn nghệ thuật tuồng cổ Hồng Châu đã có mặt để bắt đầu dựng rạp, bố trí sân khấu. Phục vụ xuyên suốt dịp lễ Kỳ yên, đoàn thường xuyên diễn ở các đình, miếu, phục vụ người dân khu vực vùng sâu, vùng xa trong và ngoài tỉnh. Anh kể, nếu diễn ở những địa điểm có lộ nông thôn lớn, xe tải có thể chạy vào thì anh em hậu đài đỡ vất vả khuân vác hơn. Còn nếu diễn ở khu vực xa, đường nhỏ hẹp thì nhân viên hậu đài còn kiêm thêm… nghề bốc vác. Anh Hoàng Hôn chia sẻ: “Làm nghề gần 15 năm nay, tôi yêu và xem nghề như một phần cuộc sống. Anh em hậu đài lúc nào cũng đến sớm, về muộn để bài trí, dọn dẹp, nhiều lúc vất vả lắm nhưng do yêu nghề nên thấy vui. Nhớ có lần diễn ở tỉnh xa, đi tuốt vô ruộng bằng xe máy, rồi còn đi xuồng mới tới miếu để diễn. Anh em vận chuyển đạo cụ, máy móc bằng xuồng tới lui nhiều bận, may mà không gặp mưa chứ không là tả tơi rồi”.

Muốn làm nghề hậu đài phải có sức khỏe và sự cần cù, không ngại vất vả. Mỗi lần có vở diễn hay tập tuồng, anh em hậu đài đều phải đến sớm ít nhất 2 tiếng để lắp đồ và về muộn cũng vài tiếng sau mọi người, nhiều khi về nhà cũng đã 1, 2 giờ sáng. Thế nhưng, nỗi sợ lớn nhất của nhân viên hậu đài là đoàn đi diễn mà gặp trời mưa vì rất dễ ướt micro, hư máy móc, đồ đạc.

Nhân viên hậu đài của Đoàn cải lương Cao Văn Lầu dọn dẹp sân khấu sau đêm diễn. Ảnh: T.N

Trăn trở lo cuộc sống

Cái khó của nghề hậu đài là thu nhập không ổn định vì các đoàn chỉ diễn theo mùa. Các đoàn nghệ thuật tuồng cổ thường diễn nhiều nhất vào dịp lễ Kỳ yên (tháng Giêng và tháng Hai), thời gian còn lại trong năm sẽ diễn ít hơn. Chính vì vậy, không ít người phải tranh thủ thời gian làm thêm việc khác để trang trải chi phí gia đình. Anh em hậu đài tâm sự, có nhiều giai đoạn thật sự khó khăn, nhất là trong thời điểm dịch bệnh không có sô diễn.

Anh Hoàng Hôn phải làm thêm nghề lái xe sau mỗi mùa Kỳ yên. Còn chị Bích Tuyền - nhân viên phục trang của Đoàn cải lương Cao Văn Lầu thì hơn 11 năm nay cũng nhận làm giúp việc ở ngoài để kiếm thêm thu nhập. Chị chia sẻ niềm vui của chị là khi thấy nghệ sĩ xuất hiện lộng lẫy trên sân khấu, nhiều đêm diễn ở tỉnh xa khán giả đến đông nghẹt, điều đó động viên cho anh em rất nhiều. Tuy nhiên với thu nhập cố định chỉ hơn 3 triệu đồng mỗi tháng, cộng với số tiền mỗi đêm diễn là 80.000 đồng, chị phải làm thêm nghề khác để có thể sống với nghề.

Hiện nay, ngoài những đoàn lớn như Đoàn cải lương Cao Văn Lầu thì rất ít đoàn nghệ thuật có chính sách lương vào các mùa ít diễn, chế độ bảo hiểm cho nhân viên hậu đài. Đặc thù công việc hay mang vác, leo trèo nên có thể dễ gặp chấn thương trong quá trình làm việc, nhân viên hậu đài rất cần có chính sách hỗ trợ từ các đoàn nghệ thuật, sự quan tâm nhiều hơn từ các cấp, các ngành để cải thiện thu nhập.

Khi ấy, những “nghệ sĩ không tên” này sẽ cống hiến hết mình hơn nữa, góp phần đưa nghệ thuật tuồng cổ, cải lương nói riêng và văn hóa - nghệ thuật tỉnh nhà nói chung ngày càng phát triển trong thời gian tới.

TUYẾT NGHI