Niềm vui “kiến đọ…!”

“Kiến đọ! Có điện! Kiến đọ! Có điện…!”, thằng Ngọc nhà bác Năm Thao sầm sập chạy dọc theo khu xóm, la ơi ới cái “thông điệp” sắp sửa có điện. Với bọn nhỏ Khu Đài Phát thanh Minh Hải những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ trước, tiếng reo “kiến đọ” hàm chứa bao nhiêu là niềm vui rộn rã.

1. Vào lúc chú “nhà đèn” vác cây sào dài ngoẵng, từ đường Trần Phú quẹo xe đạp vô con ngõ chạy cặp mé đìa chùa Khmer, nít ke nào gặp may ngó thấy, như một thao tác đã lập trình sẵn, nó sẽ tự nguyện và tận tụy thực thi bổn phận “sứ thần ánh sáng”, đó là ba chân bốn cẳng phóng cái vèo từ căn số 1 nhà bác Mười Cơ tới căn 25 nhà bác Út Rô, mau mắn truyền đi “bản tin cuối trong ngày” với “thông điệp” mà nhà nào cũng đương dài cổ ngóng đợi. Ánh điện bừng sáng. “Sứ thần ánh sáng” sẽ đứng “trụ hình” ít giây như để “chứng tỏ”: Đọ, thấy chưa, đã nói mà! Ngẫm, đến Prométhée lấy được lửa của thần Mặt trời Hélios đem về cho loài người cũng hạnh phúc cỡ vậy là cùng. Vậy rồi “Prométhée tái thế” hân hoan phóng vội về nhà. Nơi ấy, bữa cơm muộn của mỗi gia đình sắp sửa bắt đầu. Thường thì sau mỗi bữa cơm tối, nếu có điện, mọi người sẽ tụ tập ở khoảnh sân căn số 5 phía trước nhà chú Út Rạng coi video cassette. Này là “Việt Nam thiên sử truyền hình”, “Anh chàng Kalia”, “Công lý báo thù”… Niềm vui thụ hưởng sản phẩm tinh thần song hành cùng bà con lối xóm đến tận khuya.

Kể sao hết niềm vui “kiến đọ”!

Nhưng hỡi ơi, có niềm vui “kiến đọ” lại cũng tồn tại nỗi niềm không mang tên “kiến đọ”. Là khi cũng chú “nhà đèn” vác cây sào dài ngoẵng quẹo xe đạp vô xóm, nhưng lại để… cúp cầu dao điện. Cái thanh cầu dao đong đưa như một con lắc đơn chuyển động chậm dần đều rồi ngưng hẳn như chốt sổ nỗi buồn nhiều tập tối ấy. Khi những bữa cơm ăn vội bên ngọn đèn tù mù lần lượt kết thúc, cũng là lúc bọn trẻ lần lượt xúm nhau tụ tập trên nóc hai chiếc xe hơi cũ với cả 1.001 câu chuyện trên trời dưới đất. Gặp hôm cúp điện sáng trăng, bầy nít quỷ còn biết kéo nhau rồng rắn lội bộ sang sân vận động “rình rập”, “phá hôi” những cặp đôi hò hẹn. Đêm về, không có quạt gió đâm khó ngủ. Nằm nghe tiếng “ì ì” của máy phát điện diesel từ “nhà đèn” phía trại gà vọng về, xoay qua trở lại rồi cũng mệt mỏi thiếp đi… Quên không hỏi, hồi đó có đứa nào ngủ mê mệt, chiêm bao rồi la ơi ới “kiến đọ, kiến đọ” hông nữa?! 

Những quầng sáng hắt lên trong đêm đồng bằng qua ô cửa sổ máy bay.

2. Cuối thời bao cấp, hầu như gia đình nào cũng có nghề làm thêm để có thêm thu nhập. Cha nó có nghề tay trái là làm ảnh dịch vụ. Cúp điện, có ảnh cần làm gấp. Nó lỉnh kỉnh những máy rọi, can đựng hóa chất, giấy ảnh, khay hiện và hãm ảnh… đi nhờ chỗ có điện để làm ảnh. Ấy là mùa mưa năm 1988. Khu Đài Phát thanh cúp điện cả tuần. Nó được chú Nguyễn Khắc Sỹ - đồng nghiệp của cha nó ở Trường Công nhân kỹ thuật cho mượn nhà tắm làm buồng tối. Những bữa ấy, cả nhà chú đi ngủ sớm (sự ngủ sớm đầy ý nhị!). Nó lấy tấm chiếu cũ che thêm ở cửa buồng nhà tắm; rồi “tác nghiệp buồng tối”. Có đêm lích kích tới tận 2 giờ sáng, rồi lại đạp xe từ Cầu Xáng theo con đường Cách Mạng độc đạo đầy “ổ voi” ngày ấy để về nhà. Giờ, mỗi bận ngang qua đoạn chùa mẹ bồng con - ngã ba quận - cầu Xáng… lại nhớ những đêm mưa quạnh quẽ vác đồ nghề đi rọi ảnh nhờ thuở nọ.

3. Những “sứ thần ánh sáng” Khu Đài Phát thanh Minh Hải ngày ấy nay đang tầm tuổi U60. Có “sứ thần” được mệnh danh “ông hoàng nhạc sến”; có “sứ thần” đang là chủ tịch hiệp hội du lịch của một thành phố du lịch; có “sứ thần” là phó tổng biên tập một tờ báo ở một tỉnh Bán đảo Cà Mau; rồi là doanh nhân, thầy cô giáo, văn nghệ sĩ, công chức; hay làm nghề tự do kiếm sống… Có đứa, hai vợ chồng bán cá ngoài chợ, lâu lâu gặp lại hay “tám” chuyện trên “phây-bút”, vẫn già hàm chuyện “kiến đọ”, tắm đìa, vô tư như cái thuở ngoi đìa, “kiến đọ”.

Đêm nay, có một “sứ thần ánh sáng”, ngày ấy vốn cũng tận tụy lắm lắm với “sứ mệnh” phát thông điệp “kiến đọ”, trên chuyến bay đêm Hà Nội - Cần Thơ, cầm trong tay tờ nhật báo có câu chuyện thời sự về điện đóm, mông lung ngó những quầng sáng hắt lên trong đêm đồng bằng qua ô cửa sổ tàu bay, nhớ những tháng ngày cúp điện khi xưa mà thầm bật lên “kiến đọ”. Rồi gõ ít dòng gửi cô bạn làm báo, câu chuyện về niềm vui “kiến đọ” của cái thời chưa mấy gì xa.

Đâu chỉ xêm xêm ba bảy, ba chín năm thôi, chớ mấy!

Bài và ảnh: Nhã An