Soạn giả Trọng Nguyễn và bản vọng cổ Chợ Mới

NSƯT Hoa Phượng tặng hoa cho soạn giả Trọng Nguyễn. Ảnh: B.T

Dạo quanh một vòng huyện cù lao Chơ Mới, từ những đám tiệc cưới hỏi cho đến những quán nhậu, sẽ dễ gặp người ta ca bản vọng cổ Chợ Mới. Ban đầu, cứ nghĩ là dân Chợ Mới nên họ ca Chợ Mới là đúng thôi. Nhưng nhiều lần rong chơi ở các tỉnh, thành ĐBSCL cũng bắt gặp người ta ca Chợ Mới. Bất ngờ hơn là lần ra Huế, ngồi trong một quán nhậu rất Huế, nghe anh chàng người Huế ca Chợ Mới, mà khi hỏi, anh ta chẳng biết tác giả là ai, chỉ thấy hay hay rồi nhớ mấy câu vậy. Ắt phải hay, phải đi vào lòng người thì bài ca mới sống lâu và vang xa như vậy. Nói như NSƯT Thanh Kim Huệ: “Đi tới đâu cũng nghe”…

***

Là dân Chợ Mới, tôi từ nhỏ đã nghe và thuộc lòng bản Chợ Mới. Tuy vậy vẫn không biết mặt tác giả, không biết là bài ca thân quen ấy ra đời trong hoàn cảnh nào. Được một anh bạn nghệ sĩ sân khấu cho biết: “Soạn giả (SG) Trọng Nguyễn tên thật là Nguyễn Phú Xuân, sinh năm 1938, tại cánh đồng Bìm Bịp, xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Bạc Liêu (nay là tỉnh Cà Mau), trong gia đình nông dân, yêu nước, mê nhạc tài tử, cải lương. Khi mới vừa 16 tuổi Trọng Nguyễn thoát ly gia đình, đi theo cách mạng hoạt động đến ngày giải phóng. Sau giải phóng, ông tham gia công tác văn nghệ và giữ nhiều chức vụ quan trọng đến ngày về hưu, năm 2001. Tính đến nay, SG Trọng Nguyễn đã viết 19 kịch bản cải lương, hơn 200 bản vọng cổ. Nổi bật là: Giọt máu oan cừu, Bóng biển, Rừng Thần; Ơn Đảng, Bạc Liêu ngày ấy, Chợ Mới, Giọt sữa cuối cùng... SG Trọng Nguyễn xứng đáng được tôn vinh là một trong những “cánh chim đầu đàn” của Bạc Liêu bởi những cống hiến to lớn cho sự nghiệp phát triển văn hóa - nghệ thuật địa phương, cũng như miền Tây Nam bộ”. Sau lần trò chuyện đó, anh cho tôi địa chỉ nhà riêng của SG Trọng Nguyễn. Tôi cầm địa chỉ trên tay, bắt xe đi ngay đến Bạc Liêu và tìm gặp “cha đẻ” của bản “địa phương ca” - Chợ Mới. Trời chiều, SG gần tuổi 80, run run bước ra trước nhà đón tôi, ông vui mừng nắm tay khi biết tôi là người Chợ Mới. SG Trọng Nguyễn cho biết, sau đợt bệnh tai biến cách nay vài năm, sức khỏe ông không còn như trước nữa. Tuy vậy, SG Trọng Nguyễn còn rất minh mẫn. SG hỏi tôi nhiều về sự đổi thay của mảnh đất cù lao Chợ Mới hôm nay. Hình như ông xem mảnh đất này rất đỗi thân thương, như là “quê hương thứ hai” của mình. Ông cho biết: “Mảnh đất cù lao đó suốt đời bác không bao giờ quên được, vì nơi đó có nhiều kỷ niệm với bác, nhất là kỷ niệm lần bác lên đó, trót thương, trót yêu và đã thai nghén với đất một đứa con, nhờ đứa con đó mà nhiều người biết đến bác… Đứa con đó là bản vọng cổ Chợ Mới”.

Ông kể tôi nghe, thời gian khoảng giữa những năm 1980, ông học ở Trường Chính trị Nguyễn Ái Quốc. Tại khóa học này, ông học chung với ông Nguyễn Văn Gẫm (Tư Gẫm) là người gốc Chợ Mới. Ông Tư Gẫm ngỏ ý mời SG Trọng Nguyễn, khi nào rảnh thì về Chợ Mới chơi một chuyến, sẵn viết cho Chợ Mới một bài ca.

Sau khi học xong, SG Trọng Nguyễn đi đi về về Chợ Mới nhiều lần, cốt ý để lấy tư liệu và cảm hứng viết. Ông cho biết, từ khi nghe tên “Chợ Mới” ông đã cảm thấy có cái gì đó hay hay, thú vị. Chợ Mới, chợ có từ bao đời mà sao hoài cứ mới… Nhưng nhiều lần về Chợ Mới, ông đi hầu như giáp hết các xã của huyện, tìm đến những di tích lịch sử, văn hóa của địa phương mà vẫn không tìm được cảm hứng viết. Trong một chuyến đi dài ngày về Chợ Mới, SG Trọng Nguyễn lặn lội tìm vào ấp An Ninh, xã Hội An. Ông định tìm hiểu và viết về anh hùng liệt sĩ Huỳnh Thị Hưởng, nhưng vẫn không lấy được cảm hứng. Ông đành trở ra cầu Cái Tàu Thượng, uống cà phê ở một quán ven đường để đón xe về. Khi ngồi ở đây, ông nhìn ra dòng sông Tiền thơ mộng, chợt thấy một cô gái ngồi ở bờ sông giặt áo. Trong ông chợt bật lên câu nói lối: “Cái chợ có hồi nào và bao nhiêu tuổi/ Mà ai cũng bảo là Chợ Mới quê hương…”. Nhìn ra phía con lộ Cái Tàu Thượng, những đoàn xe tiễn tân binh địa phương ngập tràn cờ hoa, người tiễn người với những cái nắm tay, với những lời hứa hẹn… Với cảm xúc đó, ông viết nên một câu chuyện tình của người con trai tên Tâm và cô gái tên Hồng bên bến nước con sông để thành một bản Chợ Mới. Ông cho biết, trong cuộc đời viết vọng cổ của mình, ông viết hơn 200 bản vọng cổ, có bản viết gần 20 năm mới hoàn thành. Nhưng bản Chợ Mới ông viết nhanh nhất, trong vòng 2 tiếng đồng hồ, mà Chợ Mới lại là bản nổi tiếng nhất của ông.

Khi được hỏi về hai nhân vật của bản Chợ Mới, ông cười, nhớ lại. Thật ra Hồng là tên một người bạn của ông, quê ở Bà Vệ (xã Long Điền B, huyện Chợ Mới). Còn Tâm là tên người con trai út của ông. Ông lấy tên nhân vật nam là Tâm như một lời nhắn nhủ, một kỷ niệm với con trai út; còn lấy tên nhân vật nữ là Hồng để nhắc ông nhớ hoài về mảnh đất cù lao trù phú, con người chất phác hiền hòa này…

Sau khi viết xong bản Chợ Mới, SG Trọng Nguyễn không nghĩ sẽ có sức lan tỏa mạnh như vậy. Sau vài lần phát trên radio, rồi dựng ca trên truyền hình, được chọn làm bài ca để tuyên truyền cho những cuộc tuyển tân binh. Chỉ sau đó vài năm, hầu như đi đâu ở Chợ Mới cũng nghe người ta ca. Và bây giờ, bản Chợ Mới đã trở thành thân quen, không thể thiếu trong mỗi dịp tiệc tùng. Điều này đã làm cho bản Chợ Mới không chỉ là “địa phương ca” của riêng vùng đất Chợ Mới mà còn lan tỏa đi nhiều nơi khác. Năm 2008, Đảng bộ huyện Chợ Mới cho in bản vọng cổ Chợ Mới vào quyển “Lịch sử Đảng bộ huyện Chợ Mới”.

***

Bản Chợ Mới ra đời trong 2 tiếng đồng hồ, nhưng thật ra là kết quả của biết bao lần đi đi về về, lăn lộn cùng vùng đất này để hóa thành tình yêu đất, yêu người đến sâu đậm thì mới thốt lên câu vọng cổ để đời được. Tình yêu và sự rung động của SG Trọng Nguyễn đã làm lay động được lòng người nghe, người ca. Với sứ mệnh của người nghệ sĩ, SG Trọng Nguyễn đã để lại cho vùng đất cù lao Chợ Mới nói riêng và người yêu thích ca cổ nói chung một bản vọng cổ Chợ Mới mà “đi tới đâu cũng nghe”…

Bạc Liêu - An Giang, tháng 8 năm 2015

Ghi chép của LÊ QUANG TRẠNG (An Giang)