Tập tục cúng ông Táo ngày 23 tháng Chạp

Hồi nhỏ khi nghe tiếng rao “cò bay, cỏ bế”, tôi thường hỏi mẹ đó nghĩa là gì. Mẹ cười giải thích, đó là cách người ta đọc trại của câu “cò bay, ngựa chạy”. Đó là những tấm giấy vàng mã in hình chú ngựa đang phi nước đại và cánh cò dang rộng đôi cánh nhằm đưa gia đình Táo quân về chầu Ngọc Hoàng vào dịp cuối năm. Nó có ý nghĩa thay cho cá chép (cá thật chứ không phải cá vẽ trên giấy hay cắt bằng giấy) ở miền Bắc, miền Trung.

Ngày trước, người ta thường quấn bộ “cò bay, ngựa chạy” thành cuộn rất gọn, rồi gánh đi khắp ngõ hẻm để bán cho các gia đình. Bây giờ, mua loại hàng mã này rất dễ, chỉ cần ghé tiệm nhang đèn là có. Cho nên, hình ảnh mấy chị, mấy cô quảy đôi quang gánh đi bán “cò bay, ngựa chạy” không còn nữa. Tiếng rao ấy trở thành một thứ ký ức rất đẹp trong tuổi thơ của thế hệ 8X chúng tôi…

Sự tích ông Táo là câu chuyện về đôi vợ chồng nghèo đến nỗi phải bỏ nhau. Người vợ dứt áo ra đi và sau đó thì lấy được người chồng giàu có khác. Tuy nhiên, thời gian vẫn không làm nguôi ngoai nỗi giày vò lương tâm, nên khi phát hiện người hành khất trước nhà mình là người chồng cũ, người vợ đã động lòng đem cơm và tiền bạc ra cho. Nhưng sợ ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình, người vợ đã giấu chồng cũ vào đống rơm trước nhà khi người chồng sau khi đi                                       làm về. Do sơ suất, người chồng sau đã làm cháy đống rơm, vô tình đốt luôn người chồng cũ đang ngủ say trong đó. Người vợ vẫn nhớ nghĩa phu thê, mới nhảy vào đống rơm chết chung cùng chồng cũ. Người chồng sau xót thương vợ, cũng nhảy vào lửa quyên sinh. Ngọc Hoàng thấy 3 người có nghĩa, nên phong làm vua bếp. Còn có nhiều dị bản khác nữa, nhưng tựu trung lại, tất cả đều ca ngợi đạo nghĩa vợ chồng của “hai ông một bà”. Sự tích đó nhắc nhớ về truyền thống gia đình Việt Nam, đó là cái tình, cái nghĩa phu thê, dẫu có vật đổi sao dời cũng không thay đổi.

Tập tục đưa ông Táo về trời vào ngày 23 tháng Chạp luôn là một nghi thức mà nhà nhà không được quên trong dịp tết Nguyên đán, để gia đình Táo quân bẩm báo với Ngọc Hoàng những điều tốt đẹp về gia chủ trong năm cũ và cầu xin ban phước lành trong năm mới. Bởi vậy, dù mỗi nhà, mỗi địa phương có cách thức đưa ông Táo khác nhau, nhưng tất cả đều nhằm cầu nguyện sự yên bình, êm ấm trong gia đình.

Song Ngọc