Tết Thanh minh: Trọn nghĩa nhân, nhưng cũng cần ý thức

Thanh minh từ lâu đã trở thành lễ hội gắn liền với đạo đức, tâm linh, thể hiện tấm lòng cũng như bổn phận của con cháu tưởng nhớ đến công đức, ơn nghĩa sinh thành của những bậc tiền nhân. Tuy nhiên, xung quanh việc tổ chức cúng Thanh minh, có những điều nên khắc phục để những ngày lễ trọn vẹn ý nghĩa hơn.

Đã thành thông lệ, Thanh minh về thì mỗi gia đình đều ấn định một ngày để con cháu tề tựu, cùng nhau tảo mộ gia tiên. Những người dù có bôn ba quanh năm đi làm ăn xa hay tất bật mưu sinh cũng sắp xếp thời gian, công việc để trở về sum họp. Việc cúng lễ diễn ra từ 5 giờ sáng kéo dài đến chiều tối, nhưng đa phần đều cúng vào buổi trưa vì quan niệm dân gian cho rằng giờ Ngọ là lúc thuận lợi nhất cho linh hồn người chết có thể quay về dương gian... Cúng xong, con cháu bày biện đồ cúng xung quanh mộ rồi cùng nhau vừa ăn uống, nói cười vui vẻ, vừa thăm hỏi người thân đi xa lâu ngày mới trở về. Có thể nói, tết Thanh minh là nét đẹp văn hóa tâm linh độc đáo của người dân Bạc Liêu nói riêng và Nam bộ nói chung. Phảng phất trong làn hương khói mờ ảo là dấu ấn quê hương không dễ phai mờ, từ đó nhắc nhở mọi người rằng, dù có đi đâu, làm gì cũng không được quên công ơn tổ tiên, phải luôn nhớ về quê hương nguồn cội. 

Một gia đình đang bày mâm cổ cúng Thanh minh. Ảnh minh họa: H.H

Ý nghĩa là thế, nhưng theo thời gian, tập tục đẹp này đã và đang bị “biến tướng”, tạo nên những hình ảnh không đẹp mắt bởi một số người kém ý thức. Dẫu biết tùy theo điều kiện kinh tế của mỗi gia đình mà việc cúng kiến có khác nhau, nhưng cũng đừng quá lãng phí, phô trương. Thực tế, có nhiều gia đình cúng đến mấy con heo quay một lúc, hoa quả, giấy tiền kín mộ, quay phim chụp ảnh liên tục, thậm chí cập nhật lên cả mạng xã hội các clip thắp hương, khấn nguyện… Có nhà còn đưa thầy cúng ra tận mả để làm lễ, tụng kinh siêu độ cho người dưới cõi âm được đủ đầy, yên ấm với một khoản chi phí không hề nhỏ. Lại có gia đình chơi sang, thuê nguyên một dàn nhạc sống ra khu mộ để vui hát, bật nhạc hết công suất cho không khí thêm sôi động... Vui vẻ đâu không thấy, chỉ thấy ồn ào, hỗn tạp làm cho không gian thanh tịnh, thành tâm trong giây phút “gặp gỡ” giữa người sống và người chết dường như không còn nữa. Chưa kể, sau những giây phút cúng bái “hoành tráng” là cả một bãi rác để lại sau những bước chân quay về. Một khu nghĩa địa ngổn ngang những tàn tích nào là vỏ bánh kẹo, lon bia, các loại thức ăn thừa mứa… Nét đẹp văn hóa ngàn xưa của cha ông bỗng chốc lem nhem đi chỉ vì một vài hành vi không hay của con cháu thời nay. 
Xã hội ngày càng phát triển, đời sống ngày càng được nâng cao nên việc cúng kiến cũng có phần sung túc, hiện đại hơn là điều đáng hoan nghênh. Tuy nhiên, đòi hỏi mọi người cần nâng cao nhận thức để những giá trị tốt đẹp của ngày lễ độc đáo này sẽ mãi mãi được lưu giữ và sẽ không còn những chuyện không đẹp, không hay.
Nguyên Minh