Tết Thanh minh - Tưởng nhớ người thân

Không biết từ bao giờ, Thanh minh - một phong tục cúng cho người quá cố ở Bạc Liêu đã trở thành cái “tết” đặc biệt trong lòng người ở lại đối với người thân đã khuất bóng!

Ấm áp những mộ phần

Màn đêm đã buông mà Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh (huyện Hòa Bình) vào những ngày này vẫn còn sáng choang ánh đèn hắt ra từ mộ phần của các anh linh liệt sĩ yên nghỉ nơi đây. Các đoàn xe có biển số ngoài tỉnh đậu nối dài, hàng quán xung quanh đông đúc hơn, và khu vực trước cổng nghĩa trang còn có cả lực lượng dân phòng tăng ca phục vụ để đảm bảo mỹ quan, trật tự an toàn cho khu vực Nghĩa trang liệt sĩ. Tất cả là những hình ảnh quen thuộc vào mùa tết Thanh minh ở nơi này mỗi năm. Những người thân dù tất bật ngược xuôi ngoài tỉnh, cũng không quản ngại đường xa mà thu xếp trở về, để làm ấm lên mộ phần của người đã khuất.

Thời gian này, tất cả các khu mộ thuộc phần đất gia đình hay nơi an nghỉ tập thể như các khu nghĩa trang, nghĩa địa luôn đông đúc người đến cúng kiến. Có những người làm ăn xa quê thì lịch ưu tiên lịch để trở về ngoài cái Tết cổ truyền của dân tộc có lẽ là dịp Thanh minh. Như chuyến về của vợ chồng bà Lê Thị Vân (định cư ở Texas, Hoa Kỳ). Xa quê hương nửa vòng trái đất, lịch hồi cố hương của vợ chồng bà cũng thưa dần khi tuổi tác ngày một cao. Năm nay cả hai đều đã ngoài 70 tuổi, chuyến về Việt Nam duy nhất được chọn chính là tết Thanh minh của người thân ở phường Láng Tròn (TX. Giá Rai). Khu mộ gia đình chật kín người với hơn 30 thành viên từ khắp nơi tề tựu về. Góp nhau mỗi nhà một lễ vật cúng, rượu thịt, hoa trái, trà bánh được bày ra cúng, những nén nhang thơm thảo được thắp lên, người lớn thắp trước, trẻ nhỏ lạy ông bà sau...những khoảnh khắc sum họp gia đình đông đúc thế này thật hiếm hoi.

Và Thanh minh đã được rất nhiều gia đình chọn là ngày hẹn đặc biệt hằng năm như thế, để con cháu quay về! Trước là tưởng nhớ ông bà, tổ tiên, sau là cùng ngồi lại bên mâm cơm đại gia đình để thắm thiết hơn mối quan hệ máu mủ ruột rà.

Khu nghĩa địa Phường 1 (TP. Bạc Liêu) trong những ngày Thanh minh. Ảnh: H.T

Nét đẹp tết Thanh minh

Tết Thanh minh có nguồn gốc từ dân tộc Hoa, nhưng cũng từ rất lâu, quá trình cộng cư của các dân tộc anh em cũng đã hòa quyện những nét đẹp, giá trị văn hóa của nhau thành bản sắc văn hóa chung, trong đó có phong tục cúng Thanh minh hằng năm.

Thanh minh thường diễn ra trong thời gian khá dài, có thể tầm 1 tháng, từ cuối tháng 2 đến hết tháng 3 âm lịch, ngày chính thường rơi vào ngày 4 và 5/4 dương lịch. Tùy vào điều kiện thực tế của mỗi nhà, chủ yếu là chọn ngày tập hợp được người nhiều nhất.

Khi cúng Thanh minh, người ta hay chọn món heo quay cùng một số loại bánh ngọt, trái cây để cúng. Tuy nhiên, không nhất thiết phải có heo quay hay mâm cao cỗ đầy, mà chỉ cần những món ăn đạm bạc lúc còn sống, người thân của họ yêu thích món ăn đó là được! Nấu lại những món ngon ấy cũng là thể hiện lòng tưởng nhớ đến người đã khuất.

“Cuối cùng, ai rồi cũng sống như những đứa trẻ mồ côi. Cha mẹ rời xa, để lại một khoảng trống không gì lấp đầy, nhưng con cái vẫn phải tiếp tục bước đi. Cuộc đời không dừng lại, thời gian vẫn trôi và ta buộc phải mạnh mẽ... Có những ngày lòng quặn thắt khi nhớ về những yêu thương cũ, những vòng tay ấm áp không còn, những lời dặn dò giờ chỉ còn vang vọng trong ký ức. Nhưng cũng có những ngày, ta học cách mỉm cười khi nghĩ về cha mẹ, về những điều tốt đẹp mà họ đã trao cho ta. Ta đi tiếp vì trong từng bước chân, vẫn có cha mẹ đồng hành trong tim”. Một thông điệp xúc động về sự mất mát không thể bù đắp của người ở lại khi tưởng nhớ về người thân của mình, bỗng ý nghĩa hơn bao giờ hết, khi ta nhìn dòng tên của ông bà, cha mẹ mình trên mộ phần kia!

Cuộc sống tất bật đôi khi khiến người ta có lúc quên mất những vòng tay, hơi ấm của tình thân lâu lắm rồi đã vĩnh viễn không còn, cho đến khi ngồi lại trước mộ phần của người thân trong một buổi cúng Thanh minh. Khi ấy, những rưng rức nhớ thương tự dưng quay về sâu thẳm nhất.

“Thanh minh trong tiết tháng 3” luôn khiến người ta thêm nhớ cội thương nguồn, tưởng nhớ về tình thân gia đình...

NHẬT QUỲNH