Tôi đồng thuận chủ trương “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa”

Tôi nhớ cách đây chưa đầy 2 năm, tại buổi họp mặt mừng Xuân Quý Tỵ, Bí thư Tỉnh ủy - Võ Văn Dũng đã bộc bạch chân tình về một ý đồ chỉ đạo, đại ý: Tiềm năng, lợi thế của Bạc Liêu không bằng ai nên chúng ta phải tìm một phương cách đi riêng và cách đi đó là dựa vào văn hóa của một tỉnh có truyền thống và tiềm năng văn hóa. Xem văn hóa như một sức mạnh nội sinh, một động lực để đưa Bạc Liêu phát triển bền vững. Và đồng chí đặt tên cho tư duy phát triển ấy là “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa”.

Quan sát sự vận động phát triển của Bạc Liêu, tôi thấy trong từng chủ trương, quyết sách của Đảng bộ tỉnh đã nằm trong quỹ đạo “Đi lên từ văn hóa” trước đó ít nhất 2 năm, kể từ khi xuất hiện quan điểm “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa”. Nếu tôi nhớ không lầm thì động thái chăm lo phát triển văn hóa đầu tiên của phương cách đi lên từ văn hóa là xây dựng TP. Bạc Liêu trở thành thành phố xanh - sạch - đẹp và văn minh, rồi sau đó các công trình văn hóa khác lần lượt ra đời. Đó là Quảng trường Hùng Vương, Đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, Khu lưu niệm nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ và nghệ nhân Cao Văn Lầu… Những công trình này mọc lên theo một ý đồ phát triển văn hóa, đó là sự chắt lọc những cái tiêu biểu nhất của Bạc Liêu, để nó mang ý nghĩa giáo dục truyền thống cao nhất, để cho Bạc Liêu có bộ mặt mới độc đáo, tăng tính hấp dẫn cho ngành Du lịch…

Trong Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần I, nhiều nhà báo, trong đó có nhà báo Dương Thanh Truyền, nguyên Phó Tổng Biên tập Báo Tuổi Trẻ đã nói với tôi: “Bạc Liêu bây giờ chẳng những rất đẹp mà còn độc đáo, thể hiện được chiều sâu của một vùng đất văn hóa”. Ngoài cái đẹp về mặt hình thể, Bạc Liêu đã bắt đầu tỏ rõ sự sâu sắc của vẻ đẹp tâm hồn. Qua các phong trào xanh - sạch - đẹp và văn minh, đất Bạc Liêu hữu tình, người Bạc Liêu mến khách, qua việc đưa yếu tố văn hóa, đạo đức để thu phục nhân tâm trong lãnh đạo điều hành và các mặt khác đã làm cho nhiều người Bạc Liêu ý thức văn hóa ngày càng cao trong ứng xử. Nhà văn Lê Minh Khuê đã nói với tôi rằng: “Ngoài vẻ đẹp bề ngoài, Bạc Liêu còn một cái đẹp rất sâu kín, đó là con người Bạc Liêu chân chất, nồng hậu, đây là một trong những phẩm chất quý của con người Việt Nam”.

Đờn kìm cách điệu - biểu tượng văn hóa của Bạc Liêu. Ảnh: Như Ý

Hãy công bằng nhìn nhận rằng 2 - 3 năm qua, Bạc Liêu đã có một sức sống mới! Nhân dân đã nhập cuộc với văn hóa và hưởng thụ văn hóa nhiều hơn, đó cũng là mục tiêu chúng ta vươn tới. Chính vì sức sống mới đó nên tư duy dựa vào văn hóa để phát triển dù chưa có văn bản nghị quyết nào chính thức, nó cũng đã tỏ rõ một sức sống có thật trong đời sống. Thuật ngữ “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa” đã xuất hiện nhiều trong đời sống, từ quán cà phê cho đến cuộc họp, từ phát ngôn của cán bộ tỉnh đến Trung ương, từ trong báo chí cho đến văn học. Sức sống của nó đã góp phần quan trọng tạo ấn tượng cho Bạc Liêu. Khách ở xa đến Bạc Liêu là ngẫu nhiên họ nói đi về vùng đất văn hóa. Hiệp hội Du lịch ĐBSCL đã chọn Bạc Liêu làm “Điểm hẹn văn hóa”. Còn Đại tá - nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giám đốc Nhà xuất bản Hội Nhà văn khi phối hợp với Hội Nhà báo tỉnh và Liên hiệp Hội VH-NT tỉnh để giới thiệu bộ sách về Bác Hồ với nghệ sĩ, đã nói rằng: “Sở dĩ Hội Nhà văn chọn Bạc Liêu vì Bạc Liêu là vùng đất quan tâm đến văn hóa. Khi đến Bạc Liêu rồi thì tôi thấy Hội Nhà văn chọn đúng, thấy mừng cho Bạc Liêu vì vùng đất này đã nhập cuộc một con đường phát triển đúng với xu hướng thời đại”.

Tương tự như thế, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, Trưởng Ban tổ chức cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2014 đã nói cái lý do ông chọn Bạc Liêu để tổ chức vòng chung khảo Hoa hậu Việt Nam 2014 là vì Bạc Liêu thừa nhận sức mạnh của văn hóa qua quan điểm đi lên từ văn hóa. Và ông đã nói thêm trong lời khai mạc đêm chung khảo: “… vòng chung khảo Hoa hậu Việt Nam 2014 khu vực phía Nam được đặt tại một vùng đất văn hóa như Bạc Liêu đã làm cho ý nghĩa, quy mô cuộc thi thêm sâu sắc, lan tỏa”.

Tôi còn nhớ, năm 2013, Chủ tịch Hội đồng lý luận phê bình VH-NT Trung ương, nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam - Hồng Vinh khi đến Bạc Liêu đã nói rằng, quan sát thực tiễn Bạc Liêu đi lên từ văn hóa ông nhận ra đây là một điển hình của cả nước trong công cuộc xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Ông ngỏ ý, Hội đồng phê bình lý luận Trung ương sẵn sàng phối hợp với tỉnh để mở rộng hội thảo nhằm làm rõ điển hình này.

Tư duy phát triển “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa”, trong gần 2 năm qua, đã được giới thiệu, tham khảo trên bình diện cả nước, nếu nó không tỏ ra một sức sống mạnh mẽ thì công luận, nhân dân đã không chấp nhận, bởi vì nhân dân rất công bằng. Và cho đến hôm nay, Nghị quyết Trung ương 9 (khóa XI) ra đời lại một lần nữa khẳng định sự đúng đắn của phương cách đi rất giàu bản sắc Bạc Liêu.

Cái mới nào khi ra đời cũng có tranh luận, đó là việc bình thường. Về quan điểm “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa” tôi cũng có nghe một vài ý kiến đặt vấn đề tên gọi chưa chuẩn, rằng ta quan tâm đến văn hóa nhưng lại bỏ những lĩnh vực khác….

Vấn đề đặt ra nhằm làm rõ hơn, so với sức sống của tư duy phát triển này. Trên tinh thần trách nhiệm, tôi nghĩ sự đặt vấn đề chỉ là muốn hoàn thiện cách đi giàu bản sắc của ta mà thôi. Về tên gọi “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa” có thể nó phản ánh chưa toàn diện nội dung thì Tỉnh ủy Bạc Liêu đang trưng cầu ý kiến rộng rãi ở nhiều cấp, nhiều đối tượng. Quan trọng là nội hàm!

Về vấn đề quan tâm đến văn hóa có bỏ những lĩnh vực khác hay không? Tôi hiểu rằng, huy động văn hóa là huy động những giá trị tốt đẹp của hôm qua và hôm nay nhằm làm mạnh thêm các lĩnh vực khác để phát triển bền vững chung. Việc này Nghị quyết Trung ương 9 đã nói rõ, chỉ xin nêu một ý kiến khách quan để bạn đọc tham khảo: Trong lời tuyên bố mở đầu cho “Thập kỷ văn hóa về phát triển”, Tổng Giám đốc UNESCO đã nhấn mạnh, khẳng định một quan điểm mới, sâu sắc, có giá trị phổ quát toàn cầu: “Kinh nghiệm của hai thập kỷ vừa qua cho thấy rằng, trong mọi xã hội ngày nay, bất luận ở trình độ kinh tế nào hoặc xu hướng chính trị và kinh tế nào, văn hóa và phát triển là hai mặt gắn liền nhau. Nước nào tự đặt cho mình mục tiêu phát triển kinh tế mà tách rời môi trường văn hóa thì nhất định sẽ xảy ra mất cân đối nghiêm trọng, cả kinh tế, văn hóa và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu… Phát triển cần thừa nhận văn hóa giữ vị trí trung tâm và vai trò điều tiết xã hội…”.

Chính vì lẽ trên, chính vì sức sống của tư duy phát triển dựa vào văn hóa rất màu sắc Bạc Liêu nên tôi đồng thuận: “Bạc Liêu đi lên từ văn hóa”.

Nhà văn Phan Trung Nghĩa