Vở dù kê “Tiếng sáo chung tình” Truyền thống và hiện đại

Vở dù kê “Tiếng sáo chung tình” (kịch bản Thạch Sô Van Nên, đạo diễn Đặng Thanh Nga) vừa được trình diễn phúc khảo và nhận được nhiều nhận xét ngợi khen từ phía Hội đồng nghệ thuật cũng như các bộ phận chuyên môn của Sở VH-TT&DL và những người trong vai trò là khán giả đầu tiên. Tính hiện đại trong một thể loại sân khấu truyền thống thuộc về bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer đã làm nên điểm sáng cho vở diễn…

Trong nhiều năm qua, Đoàn nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu đã thực hiện được gần 10 vở dù kê, vừa phục vụ nhu cầu thưởng thức văn hóa - văn nghệ của người dân, vừa nhằm góp phần bảo tồn và phát huy những loại hình nghệ thuật dân tộc độc đáo của đồng bào Khmer Nam bộ nói chung, Bạc Liêu nói riêng. Mỗi năm được giao chỉ tiêu thực hiện 3 chương trình ca múa tổng hợp và dàn dựng 1 vở dù kê, đội ngũ diễn viên của đoàn luôn nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn của mình, đồng thời cũng là thực hiện trọng trách góp công gìn giữ những nét đẹp văn hóa - nghệ thuật, những “món ăn tinh thần” không thể thiếu vắng trong đời sống đồng bào dân tộc Khmer.  
Một đạo diễn nữ khá trẻ tuổi nghề, chưa từng tham gia đạo diễn thể loại sân khấu Dù kê, thậm chí không thạo tiếng nói, ngôn ngữ Khmer, nhưng đó không là áp lực khi Đặng Thanh Nga nhận lời làm đạo diễn vở “Tiếng sáo chung tình” cho Đoàn nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu. Đạo diễn Đặng Thanh Nga chia sẻ: “Tuy chưa bao giờ dựng dù kê nhưng tôi từng tìm hiểu và biết đây là loại hình sân khấu nghệ thuật truyền thống của đồng bào Khmer với những nét đặc sắc riêng. Nhận làm đạo diễn vở “Tiếng sáo chung tình”, tôi muốn đem những kiến thức hiểu biết sẵn có, tiếp tục tìm hiểu, đào sâu nhiều hơn về sân khấu dù kê, đồng thời kết hợp những kỹ năng sân khấu hiện đại mà bản thân tôi đã có kinh nghiệm trong nghề để hoàn thiện vở diễn. Tôi không phân biệt chỗ nào là truyền thống chỗ nào là hiện đại, chỉ biết rằng, mục tiêu của vở là vẫn giữ được bản chất của nghệ thuật dù kê nhưng đáp ứng được thị hiếu của khán giả hiện đại hôm nay, tạo được sức thu hút của vở diễn và hơn cả là toát lên cái chân - thiện - mỹ mà mỗi vở dù kê phải có”.

Ba nhân vật chính trong vở dù kê “Tiếng sáo chung tình”. Ảnh: C.T

Vẫn là mô-típ cũ của sân khấu dù kê - những câu chuyện mang tính truyền thuyết, cổ tích, thần thoại, “Tiếng sáo chung tình” có nội dung ca ngợi tình bạn, tình yêu thủy chung, trong sáng và lên án bọn quan lại cường hào ác bá trong thời đại phong kiến; qua đó đề cao, tôn vinh cái thiện, đả phá cái ác trong mọi thời đại. Thiện thắng ác, đó là chân lý trong hầu hết các vở dù kê. Tuy nhiên, trong cảm nhận của hầu hết người xem từ đêm phúc khảo, “Tiếng sáo chung tình” đã được “thổi” hơi hướng của sân khấu hiện đại bên cạnh những nét đẹp vốn của sân khấu dù kê truyền thống, những động tác sân khấu, cảnh trí, vũ đạo trên sân khấu đều được dàn dựng đảm bảo tính ước lệ, cách điệu nhằm khơi gợi hứng thú cho người xem nhiều hơn. Chẳng hạn khi tả rừng cây, đạo diễn chỉ dùng duy nhất một bức tranh về rừng trên toàn cảnh sân khấu rộng, còn lại là những diễn viên trong vai “cây”, từ đó sân khấu không “chết” mà rất sống động. Bên cạnh đó, “trò” và “hài” là hai mảng miếng rất được đạo diễn quan tâm trong vở “Tiếng sáo chung tình”. Cùng với những phân cảnh có tính chất xung đột, cao trào của cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác xoay quanh 3 nhân vật Vi Chít (Thạch Thia thủ vai),  Đuông Chhay (Kim Pin Na Ri thủ vai), Chhay Dút (Thạch Diễn thủ vai) và mối tình thủy chung của tiểu thư Srey Nu (Hiệu Thị Liên thủ vai) dành cho chàng trai nghèo Vi Chít; thì sự xuất hiện đầy hài hước của hai tên trộm đã tạo ra những tràng cười sảng khoái cho khán giả, âu đó cũng là nhu cầu của sân khấu dù kê hiện đại hôm nay, để đáp ứng thị hiếu giải trí của khán giả trong một loại hình sân khấu truyền thống.
Không chỉ phục vụ đồng bào Khmer trong tỉnh như kế hoạch “thường niên” của đoàn mà đây còn là vở diễn được đầu tư, dàn dựng công phu để tham dự liên hoan Sân khấu Dù kê lần thứ 2 sẽ diễn ra tại tỉnh Sóc Trăng trong thời gian tới. Những diễn viên từng đoạt huy chương tại liên hoan Sân khấu Dù kê lần thứ 1 (năm 2014) như Hiệu Thị Liên, Thạch Thia sẽ tiếp tục khẳng định tài năng của mình trên sân khấu lớn. Được dàn dựng với mục tiêu vừa gìn giữ được nét đẹp truyền thống, vừa thích ứng, hòa nhập với nền sân khấu chung của nghệ thuật sân khấu Việt Nam, tin rằng đây sẽ là vở dù kê đáp ứng mong mỏi của khán giả tỉnh nhà, nhất là bà con dân tộc Khmer Bạc Liêu. Đồng thời, từ những góp ý dưới góc độ chuyên môn của hội đồng nghệ thuật, những người đầy tâm huyết với phong trào văn nghệ Khmer sẽ giúp vở hoàn thiện hơn nữa để trình làng trên sân khấu của một liên hoan tầm cỡ sắp tới. 
Cẩm Thúy