Xem cải lương thời... video

Cứ khoảng giữa tuần là Facebook cá nhân của nhiều diễn viên trong Đoàn cải lương Cao Văn Lầu lại thông báo lịch diễn cuối tuần: vở tuồng gì, khai màn lúc mấy giờ… Đi xem cải lương trong rạp hát Cao Văn Lầu giờ được ngồi ghế nệm, có máy lạnh mát mẻ, lại còn được mời gọi nhiệt tình, quan trọng là miễn phí hoàn toàn. Nó khác xa với chuyện đi xem cải lương một thời đã khá xa của những người mộ điệu cải lương, trong đó dĩ nhiên là có tôi.

Cái xóm cũ của tôi cách đây hơn 30 năm đa số đều thuộc diện hộ nghèo. Cái tivi trắng đen mà cha mẹ tôi chắt mót sắm được, phải nói là chiếc tivi có sớm nhất nhì trong xóm. Cho nên, cái phòng ngủ của cả nhà tôi trở thành… tụ điểm coi cải lương của bà con hàng xóm mỗi tối cuối tuần. Cứ đến khung giờ chiếu cải lương là bà con rủ nhau đến xem. Họ ngồi thưởng thức một cách mê mẩn, thi thoảng sụt sịt khóc theo số phận mấy anh kép, cô đào đang hóa thân. Những đứa nhỏ được dẫn theo coi chưa tới nửa vở đã ngủ gà ngủ gật trên tay mẹ, trong lòng bà…

Rồi không bao lâu, nhà bà Hai (một hàng xóm của tôi) mua được tivi màu và đầu máy video chứ không phải đầu đĩa như bây giờ. Cả xóm bỏ nhà tôi, sang nhà bà Hai. Muốn xem vở nào là thuê băng video vở đó, không cần phải phụ thuộc vào nhà đài mỗi tối cuối tuần mới trình chiếu một vở. Mà xem theo nhu cầu của chủ nhà nên không ai biết được lịch cụ thể khi nào nhà bà Hai mở cải lương, thế là nhà gần truyền tai cho nhà xa hơn để rủ nhau đi xem.

… Quán cà phê (không thấy đặt tên) nằm ngay đầu ngã tư giao nhau giữa đường Hà Huy Tập và đường Hai Bà Trưng (Phường 3, TP. Bạc Liêu, bên hông Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết tỉnh Bạc Liêu) cách đây gần 30 năm cũng là một “dịch vụ” cà phê - cải lương rầm rộ. Phục vụ cải lương với mục đích câu khách để bán cà phê nên hết vở này, chủ quán lại mở vở khác, gần như cả ngày. Tôi theo chân bà ngoại đi xem cải lương suốt cũng đâm ghiền. Buổi sáng đi học, buổi chiều tôi được bà dẫn ra quán. Xem riết rồi chỉ cần nghe băng cát-sét hay chiếc ra-đi-ô nhà ai phát cải lương sang sảng đầu trên hay xóm dưới là tôi nhận ra được ngay giọng của từng danh ca như: Lệ Thủy, Mỹ Châu, Phượng Liên, Ngọc Giàu, Minh Vương, Minh Phụng, Minh Cảnh… Những vở kinh điển với những tên nhân vật “sặc mùi cải lương” như: Mộ Dung Thạch - Thiên Kim trong “Kiếp nào có yêu nhau”, A Khắc Thiên Kiều - Cổ Thạch Xuyên trong “Người tình trên chiến trận”, Âu Thiên Vũ - Hồ Như Thủy trong “Xin một lần yêu nhau”, Bảo Xuyên - Tần Lĩnh Sơn trong “Đêm lạnh chùa hoang”… đã đi vào ký ức bao thế hệ như dấu ấn về một thời vàng son của cải lương Việt Nam.

Vì sao cải lương một thời có sức hút như vậy? Phải chăng vì những nghệ sĩ tiền bối gây nghiện cho khán giả bởi tài hoa kiệt xuất, giọng ca kinh điển mà đặc trưng, không ai lẫn được vào ai?! Nhiều người trong số đó đã vĩnh biệt cuộc đời, người còn lại đa số đều là nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú và đều là tên tuổi được công chúng nhiều thế hệ biết đến. Phải chăng vì tuồng tích xưa được viết từ nhiều soạn giả là bậc thầy tuồng đầy tâm huyết với nghiệp cải lương, có thể kể ra như: Yên Lang, Viễn Châu, Năm Châu, Hà Triều, Hoa Phượng, Nguyên Thảo, Trần Hữu Trang, Loan Thảo…

… Tôi xem cải lương ở chiếc tivi trắng đen nhà mình, theo mẹ sang nhà hàng xóm rồi theo bà ra quán cà phê, mấy chục năm đằng đẵng rồi mà vẫn nhớ như in những câu ca mướt rượt của những vở cải lương nằm trong tốp vở kinh điển của cải lương Việt: “Thủy ơi, có lẽ thượng đế sinh ta ra và đặt cuộc đời ta nhằm một ngôi sao xấu. Thế cho nên cuộc đời ta cứ mãi lao đao khốn khổ, chỉ xin một lần yêu nhau mà không nói được bao… giờ” (“Xin một lần yêu nhau”). “Bà ơi, tôi sẽ ra đi để tiễn đưa mùa thu vào trong một giấc mơ buồn bã, rồi có một chiều nào bà dừng chân nơi quán lạ xin dừng lại phút giây hoài niệm kẻ đăng… trình” (“Máu nhuộm sân chùa”)…

Những người ở tuổi trung niên như tôi trở lên đa phần đều yêu thích cải lương. Trong khi lứa tuổi trẻ hơn phần đông đã lạnh nhạt với loại hình này. Thời đó làm gì có laptop, máy tính bảng, điện thoại thông minh để lạc vào thế giới mạng muôn hình vạn trạng… Giới trẻ bây giờ choáng ngợp trước những tiện ích đó mà quay lưng với cải lương hay chăng? Tôi hay đón xem lịch diễn cải lương trên Facebook và dành thời gian cuối tuần để đi xem. Tôi thường dắt hai đứa con theo. Thế nhưng, một đứa thì dán mắt trên sân khấu, đứa kia chỉ đi theo với điều kiện cho mang điện thoại đi cùng. Mới thấy, không phải đứa trẻ nào cũng mê cải lương như hồi xưa tôi đã cùng mê theo mẹ, theo bà.

Những vở tuồng đủ thể loại, từ cổ trang, kiếm hiệp cho đến đề tài xã hội đang được Nhà hát Cao Văn Lầu tập dượt đều đặn để cuối tuần phục vụ miễn phí cho người dân và cả những du khách đến với quê hương bản “Dạ cổ hoài lang” muốn được xem cải lương, nghe vọng cổ. Tôi hiểu rằng đó là cách nhà hát vực dậy sức sống mới cho cải lương thời hiện đại. Nhớ về một thời vàng son của cải lương, có nỗi tiếc nuối của những khán giả yêu cải lương như tôi. Và chắc chắn là nỗi trăn trở bên mình của những người đang gánh nghiệp. Thiếu hụt đội ngũ soạn giả chuyên nghiệp để ra mắt những vở tuồng hay, mang hơi thở thời đại và phải vượt qua cái bóng quá lớn của những tuồng xưa tích cũ… đều là thử thách không nhỏ.

Cẩm Thúy